در حــال حاضــر تحقيقــات گســترده بــاليني در زمينــه كاربرد هاي گوناگون رايحه درمانی و استفاده از اسـانس هـاي گيــاهي در سراســر دنيــا در حــال انجــام اســت و کاربرد این روش درمانی به عنوان یکی از اجزای طب مکمل بیش از پیش برای محققان و پزشکان مشخص می شود در ادامه به توضیح و تبیین این روش درمانی می پردازیم.

رایحه درمانی چیست؟

رايحه درمانی يا آروماتراپي از علوم كهن است كه در آن از عطر و بوي عصـاره گيـاهـان بـراي درمـان جسـمي و روحـي استفاده مي شود. امروزه به عنوان يكي از شاخه هـاي مهـم علـم پزشكي قلمداد مي شود و نتيجه آن بهبـودي، ايجـاد آرامـش و تامين انرژي بالا در عموم افراد اسـت.

جایگاه رایحه درمانی در جهان چگونه است؟

در كــل رايحه درماني به عنوان يك علم در انگلـيس و فرانسـه شـناخته شده است.

  • در فرانسه آن را يك تخصص پزشكي به حساب می آید.
  • در انگليس آن را به عنوان يك اقدام مكمل و تلفيقي در نظر مي گيرنـد.
  • در استراليا و آمريكا به عنوان يـك اقـدام مكمـل و فرهنگـي محسوب می شود.
  • در كشورهاي غربي به عنوان طب سنتي شـناخته مـي شـود.

فواید رایحه درمانی چیست؟

رايحه درمانی نه تنها براي بيماران بلكه براي درمانگران نيـز مفيد است و مي تواند در كاهش سطح اضطراب و راحتي بيمـار تاثيرات درماني سريعي داشته باشـد.

سابقه استفاده از رایحه درمانی چگونه است؟

اسـتفاده از رايحه ها از قديم الايام در طب سنتي مرسوم بوده است و در طب نوين نيز به دليل عوارض شناخته شده دارو هاي شيميايي گرايش به طب سنتي از جمله رايحه درمانی مورد توجه مجدد قرار گرفته است.

واژه رایحه درمانی به چه معناست؟

واژه آروماتراپی از واژه آروما به معناي عطر يا بو و تراپي به معناي درمـان يـا معالجـه تشكيل شده است.

اهمیت رایحه ها در اندیشه دانشمندان چگونه بوده است؟

  • افلاطون: از حس بويايي و تـاثير بـوي در بر انگيختن احساسات انسـان سـخن گفتـه اسـت.
  • بقراط و جالينوس: از آثار بوي خـوش در مـزاج هـاي مختلـف صفراوي، دموي، سوداوي و بلغمي ياد كـرده انـد.

مبنای پایه گذاری دانش رایحه درمانی در چه قرنی و چگونه ایجاد شد؟

در قـرن ۱۸ و ۱۹ تلاش هايي براي شناسايي تركيبات گيـاهـان دارويـي آغـاز شـد و ايـن امـر پايـه اي بـراي رايحـه درمـاني گرديـد. تـلاش هـاي سـه نفـر داروسـاز، پزشـك و پرسـتار بـه عنـوان پيشگامان توسعه رايحه درمانی شناخته شده است.

  • گاتفوسه يك داروساز فرانسوي بود كه واژه رايحه درمانی را قبـل از جنـگ جهـاني دوم ابـداع كـرد و توانسـت بـا روغـن اسـطوخدوس دست هاي سوخته خود را درمان و از قطع شـدن نجـات دهـد.
  • مارگاريت ماري به عنوان پرستار استفاده از روغن هاي معطر را جهت كـاهش اسـكارهاي جراحـي معرفي كرد.
  • و بالاخره يـك پزشك به نام جين والنت توانست از روغـن هـاي معطـر بـراي درمان عفونت هاي حاد و مزمن استفاده كند.

نظرات مختلف در مورد رایحه درمانی چگونه است؟

برخي به رايحه درمانی به عنوان مداخله اي كه هم به روح و هم به جسم توجـه دارد نگاه مي كنند. برخي نيز بر روي اجزاي تشكيل دهنده رايحـه و عملكرد آنها در درمان هاي طبي كار مي كننـد.

اهمیت رایحه درمانی چیست؟

امروزه رايحه درمانی به عنوان يـك اقـدام رايـج پرسـتاري شده است زيرا داراي صرفه اقتصـادي بـوده، عـوارض جـانبي كمتري دارد و موجب ارتقاء حس خوب بودن مي شود. رایحه درمـاني يـك روش ساده است كه نياز به وسايل خاصي ندارد و حتي مصرف كوتاه مدت آن داراي تاثير مثبت است.

مکانیسم عمل در رایحه درمانی چیست؟

در رايحه درمـانی، بـه عنـوان يـك اقـدام مكمـل و جـايگزين، از عصاره هاي فرار مشتق شده از گياهان به نام روغن هاي اساسـي كه تركيبات شيميايي طبيعي هستند، استفاده مي شود.

رایحه درمانی چگونه باعث درمان می شود؟

 در رايحه درماني از روغن استخراج شده از گل، ساقه، برگ، ريشه و ميوه به صورت استنشاقي، حمام و ماساژ استفاده مي شود كـه بعد از جذب از طريق سيستم بويايي يا تنفسـي موجـب بهبـود سلامت فكر و جسم مي شود.

مطالعات مختلف اثرات رايحه درمانی را بررسي كرده اند و نتيجه گرفته اند كه رايحه درمانی موجـب كـاهش بسـياري از فاكتورهـاي سـايكولوژيكي ماننـد افسردگي، اضطراب و استرس مي شود و اثرات مثبتـي بـر روي فاكتورهـاي فيزيولـوژيكي ماننـد خستگي، فشارخون، نـبض، خواب و تسكين درد دارد. رايحه درماني از رايج ترين اقـدامات طب مكمل و جايگزين است كه توسط پرستاران مورد اسـتفاده قرار مي گيرد.

چه روغن های در رایحه درمانی مورد استفاده قرار می گیرند؟

روغن اساسی:

تمام گياهان حاوي روغن مي باشند امـا تنهـا حـدود ۳۰۰۰ گياه حاوي روغن اساسـي essential oil هسـتند كـه بـه آنهـا روغن فرار volatile oil یا روغـن معطـر  aromatic oil نيـز گفته مي شود. اصطلاح اساسي به اسـانس يـا fragrance گيـاه اشاره دارد. روغن هاي اساسي معمـولاً توسـط تقطيـر بـه دست مي آيند. روغن هايي كه با كمك حلال هاي شيميايي توليد مي شـوند روغـن اساسـي واقعـي نمي باشند. به طوركلي روغن هاي اساسي كـه از گياهـان استخراج مي شوند چند صد برابر تاثير بيشتر نسبت به خود گيـاه دارند. مواد شيميايي روغن هاي اساسي مانند كتون ها، آلدئيئ ها و استرها مسئول اثرات آن مي باشند.

انواع اسانس ها:

تركيبـات مختلفـي بـه صورت اسانس روغني در رايحـه درمـاني مـورد اسـتفاده قـرار مي گيرد. از ميان اسانس هاي روغني مي توان بـه اسـانس نـارنگي، عطر سنبل، بهارنارنج، درخت چاي، شـمعداني، گـل سـرخ، نعنـاء، مـريم گلـي، ليمـو و اسطوخودوس اشاره كـرد. ايـن اسانس هاي روغني به صورت مخلوط و منفرد مـورد استفاده قرار مي گيرد.

رایج ترین اسانس:

اسـطوخودوس تقريبـاَ از رايج ترين گياهان مورد استفاده در رايحه درماني اسـت كـه حاوي تركيباتي همچون لينـالول، ليناليـل استات، سينئول، ژرانيول استات و فلاونوئيد است.

رایحه ها چگونه باعث درمان بیماری می شوند؟

 بـوي ناشـي از رايحه ها، سلول هاي عصب بوبايي و در نهايت سيستم ليمبيك را فعال مي كنـد. سلول هاي عصبي نيـز بسته بـه نـوع رايحه، نوروترانسميتر هاي متفـاوتي مانند آنكفالين، آندروفين، نـور آدرنالين و سروتونين آزاد مي كنند و موجب اثرات تسكيني و يا احساس خوب بودن و آرام بخشي مي شوند.

مواد شيميايي موجود در روغن هاي اساسي با گيرنده هاي پياز بويايي باند مي شوند و روي سيستم ليمبيك كه مركز احساسات است تاثير مي گذارند. اعتقاد محققين بر اين است كـه تحريك سيستم بويايي موجب ايجـاد تغييـرات فـوري در پـارامترهـاي فيزيولوژيك مانند فشارخون، نبض، كشش عضلات، گشادي مردمـك، درجـه حرارت بدن، جريان خون، فعاليت هاي الكترودرمال و فعاليت هاي مغزي مي شوند.

نحوه تاثیر اسانس ها در انواع روش های مصرفی چگونه است؟

استنشاق:

هنگامي كه يك مولكول روغن اساسي استنشاق مي شود از راه تنفسي فوقاني عبور و بـه هوايي تحتاني مي رود و از آنجا توسـط عروق خـوني ريه جذب و به همه قسمت هاي بدن مي رسد.

پوست:

كـه از طريق پوست تجويز مي شـود مولكـول هـا از طريـق پوسـت و غشاهاي مخاطي نفوذ كرده و از طريق گردش خون به سراسر بدن مي روند.

خوراکی:

هنگامي كه به طور خـوراكي مصـرف مـي شـوند وارد مخاط روده شده و از طريق جريان خون در بـدن پخـش مي شوند.

ویژگی اسانس ها چگونه است؟

  • برخي از روغن هاي اساسي خواص ضـدميكربي دارند به گونه اي كه بـا تـاثير بـر روي ديـواره ميكرو ارگانيسـم موجب خنثي سازي و انعقاد پروتئين هاي آن مي شوند.

خواص انواع اسانس ها چگونه است؟

مطالعات انجام شده نشان مي دهـد كه استنشاق اسانس هـا مـي توانـد تـاثير قابـل ملاحظـه اي روي سيستم عصبي مركزي داشته باشد.

  • بعضي از اسانس هـا از قبيـل رزماري و نعناء باعث كاهش فعاليت سيستم عصبي سـمپاتيك می شود.
  • بعضي ديگر مثل فلفل و گريپ فـروت باعـث افـزايش فعاليت سيستم عصبي سـمپاتيك مـي شـوند.

اسانس ها چگونه بر بدن تاثیر می گذارند؟

اسـانس هـاي گياهي از طريق سيستم بويـايي، از طريـق پوسـت و از طريـق خوراكي جذب بدن مي شوند.

رايحه درمانی استنشاقي بـه دو طريق مستقيم و غير مستقيم اجرا مـ يشـود.

مستقیم:

در روش مسـتقيم،استنشاق رايحه مستقيماً توسط بيمار از طريق چكانـدن ۱تـا ۵قطره از اسانس كنار صورت بيمار و استنشاق رايحه براي ۵تـا ۱۰ دقيقه تجربه مي شود.

غیر مستقیم:

در روش غيرمستقيم از دستگاه بخـور استفاده مي شود كه با ايـن روش اسـانس بـه قطـرات كوچـك شكسته شده و در محيط پراكنده مـي شـود.

رایحه درمانی از طریق بویایی به چه معناست؟

آروماتراپی از طريق بويايي به معني استفاده از حس بويايي و آروماي منحصر بفرد اسانس هاي مختلف و تاثير آنها روي سيسـتم انـدوكرين؛ سيستم عصبي خودكار و ساقه مغز اسـت. بـا اسـتفاده از حـس بويايي؛ اسانس ها مي توانند روي سلامت فكر و احسـاس و نيـز سلامت جسم يا فيزيولوژي بدن تاثير داشـته باشـند. استنشـاق، سريع ترين روش جذب اسـانس اسـت. بـا ايـن كـار تـاثيرات اسانس معطر از دو راه دريافت مي شود:

  1. روغن از طريق دستگاه تنفسي وارد بدن مي شود،
  2. و از سوي ديگر توسط حس بويـايي تجزيه و تحليل شده و پيغام ها به مغـز انتقـال پيـدا مـي كننـد.

جایگاه رايحه درمانی در طب مدرن چگونه است؟

امــروزه تحقيــق در باب رايحه درمانی، بخشي از پژوهش هاي جدي در داروسازي و درمـان اخـتلالات مختلـف است.

تاثیر رایحه درمانی در درمان بیماری های مختلف چگونه است؟

۱: اضطراب، افسردگي و استرس

استرس يك حالت فيزيولـوژيكي و سايكولوژيك و تـنش جسمي است كه فرد در هنگام مواجهه با محيطي كه نمي توانـد با آن تطابق پيدا كند به وجود مي آيد. از ديدگاه پزشكي اسـترس مي تواند منجر بـه بسياري از بيمـاري هـا شـود و تسكين آن از اساسي ترين وظايف كاركنان درمان و مراقبت است زيرا بستري شدن مي تواند موجب اسـترس شـود. امـروزه در بيمـاران بستري از آروماتراپی بـه عنـوان درمـان كمكـي بـراي كـاهش استرس استفاده مي شود.

۲: اختلال خواب

خواب موجب ريكاوري در برابر فعاليـت هـاي جسماني و حفظ سلامتي مي شود و لذا داشتن مقدار كافي خواب ضروري است. نتايج مطالعات نشان داده اند كه رايحه درمانی بـه عنـوان يـك اقدام غيردارويي در بهبود كيفيت خواب مادران بعد از زايمان، كيفيت خواب بيماران ايسكميك قلبـي بستری و كيفيت خواب دانشجويان سالم ژاپني موثر است.

۳: تمركز و هوشياري ذهني

نتـايج یک مطالعه بر روی تعدادی داوطلب نشان داد كه روغن اسطوخودوس موجب كاهش واضح فشارخون، ضربان قلب و درجه حرارت پوست مي شود. همچنين افـراد از نظر خلقي مواردي همچون فعال تر بودن و احسـاس سرزندگي بيشتري را در مقايسه با گـروه كنتـرل گـزارش كردنـد.

۴: درد

به كار بردن بسياري از روش هاي دارويي تسكين درد مانند مخدرها و ضد التهاب هاي غير استروييدي عـلاوه بـر تحمـل هزينه هاي زياد، عوارضـي همچـون سركوب سيستم تنفسي، پورپورا، خونريزي و تهوع را به همـراه دارد. گفته مي شود كه ماساژ بـا تحريك توليد اندروفين موجب تسكين درد مي شود. حال آنكه اضافه كردن روغن هاي معطر از طريق كاهش اضطراب موجب تسكين بيشتر درد مي گردد.

۵: سرطان

گزارش شـده اسـت كـه ماساژ بـه همراه رايحه درمانی مـي توانـد بـه كـاهش رنـج و تطـابق بهتـر بيمــاران بــا تشــخيص سرطان و همچنــين كــاهش عوارض درمان هاي سرطان كمك كند.

عوارض رایحه درمانی چیست؟

رايحه درمانی ميتواند با مسموميت كبـدي، كليـوي و عصـبي همـراه باشد لذا توصيه مي شود تا از روغـن هـاي اساسي بـه صـورت منظم استفاده نشود.

****

برگرفته از مقاله «ﺭﺍﻳﺤﻪ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ ﺍﺯ ﻣﻨﻈﺮ ﻃﺐ ﺳﻨﺘﻲ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﻃﺐ ﻣﺪﺭﻥ» نویسنده: «محمدرضا حيدري، محمد ناطق، عباس عبادي»

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید