گیاه شناسی:
گزنه با نام علمی (Urtica dioica L)، گیاهی است علفی، پایا و دو پایه (نر و ماده) که ارتفاع آن به بیش از ۱۵۰ متر می رسد. برگ های سبز و زیبای آن نوک تیز، پوشیده از کرک های گزنده و دارای پهنک تخم مرغی می باشد. رأس این گیاه به گل های سبز مایل به سفید ختم می شود. ساقه های آن راست، چهار گوش و منشعب و برگ های آن دو به دو متقابل و گل آذین خوشه ای می‌باشند. طبیعت گزنه گرم و خشک می‌باشد. گزنه به طور خودرو در کلیه نقاط رویش دارد و در مناطق مرطوب شمالی ایران به وفور یافت می شود.
افعال و خواص گزنه در طب سنتی:
گزنه باعث تلطیف اخلاط (لطیف شدن مزاج) و ترشحات غلیظ و چسبنده و در نتیجه موجب پاکسازی ریه ها و معده می شود. گزنه موجب تحلیل ورم ها می شود و همچنین دارای اثرات مدر (ادرار آور)، افزاینده شیر، افزاینده تعریق، افزاینده قوای جنسی و قاعده آور است. در اختلالات انسدادی کبد و طحال و رحم نیز موثر است. 
خوردن برگ پخته آن با ماءالشعير برای پاکسازی اخلاط چسبنده مجاری تنفسی و تنگی نفس مفید است و در صورتی که فردی در ناحیه بینی دچار خونریزی شود، استعمال پودر برگ خشک آن در بينی، باعث بند آمدن خونریزی بینی ‌می شود.
جالب است بدانید که گزنه سرشار از ویتامین C و کاروتن نیز می باشد.
مضرت ها:
مصرف نادرست گزنه باعث ایجاد آسیب به کلیه و روده ها و ایجاد سرفه می شود.
اثرات درمانی:
برای برگ آن اثرات مدر، کاهنده فشار خون و کاهنده قند خون و برای ریشه آن اثرات ضد التهاب، تنظیم سیستم ایمنی و بهبود دهنده در اختلالات پروستات، مشاهده شده است.
همچنین اثر آن در تسکین دردهای عصب سیاتیک و فلج مشاهده شده است. عصاره برگ های آن همراه با عسل برای آسم به کار می رود. پودر دانه های آن برای گواتر بسیار مفید می باشد.
برگ و ساقه گزنه تازه دارای کرک های ریزی است که در تماس با پوست، این مواد از کرک ها آزاد شده و موجب واکنش های پوستی از احساس سوزش ملایم تا شدید و احساس گزش، تحریک و التهاب آلرژیک می شود. معمولا این اثرات در گیاه کاملا خشک، یا عصاره گیری شده و یا پخته شده دیده نمی شود.
عوارض جانبی گزارش شده:
در مصرف مقادیر مجاز، احتمال بروز عوارض گوارشی ملایم و واکنش های آلرژیک وجود دارد.
احتیاطات:
‌به دلیل احتمال بروز اثر کاهش قند خون، افرادی که داروهای کاهنده قند خون مصرف می کنند باید در مصرف گزنه احتیاط کنند. همچنین در افرادی که مشکلات انعقاد خون دارند یا داروی ضد انعقاد خون مصرف می کنند، باید مصرف آن کنترل شود.
مصرف در بارداری:
به دلیل اینکه شواهد علمی کافی در مورد بی خطر بودن گزنه در بارداری وجود ندارد و نیز بخاط قاعده آور بودن آن، بهتر است برای جلوگیری از هرگونه آسیب از مصرف آن در دوران بارداری خودداری کنید.
تنظیم: دکتر مصطفی علیزاده (دستیار طب سنتی)
ناظر علمی: دکتر زهرا معماریانی (متخصص داروسازی سنتی)

***

منابع:

  • عقیلی خراسانی، محمد حسین . مخزن الادویه . تهران :چاپ صفا ؛۱۷۵-۱۷۶.
  • امین غلامرضا. متداولترین گیاهان دارویی سنتی ایران . تهران: معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی؛ ۱۳۸۴
  • گیاه درمانی دکتر فریبرز معطر. دکتر شمس اردکانی . تهران. انتشارات فرهنگستان علوم پزشکی۱۳۷۸.ص۹۹.
  • Gardner Z, McGuffin M, editors. American Herbal Products Association’s botanical safety handbook. CRC press; 2013 Mar 15.ولمی: دکتر زهرا معماریانی (متخصص داروسازی سنتی)

ویرایش: سینا جوانبخت
 
 
 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید