دوران بلوغ یکی از باشکوه ترین و در عین حال پرچالش ترین مراحل عمر انسان به شمار می رود. در این دوران فرزند کوچک ما از مرز کودکی و ضعف عبور کرده و پا به عرصه قوت و جوانی می گذرد. این مرحله به تعبیر بسیاری از حکما و دانشمندان یکی از زیباترین و در عین حال طوفانی ترین و حساس ترین مراحل عمر یک انسان است زیرا فرد در این دوران از زندگی نه تنها از لحاظ جسمی بلکه در کلیه ابعاد وجودی یعنی فردی ، اجتماعی و معنوی نیز تغییرات قابل ملاحظه‌ای پیدا می‌کند تا به فرد بالغ تبدیل شود.

فرد در دوران بلوغ چه تغییراتی می کند؟

افراد نیز در این دوران همزمان با تغییرات جسمی و توانایی باروری از دیگر ابعاد عاطفی و اجتماعی رشد کرده و احساسات جدیدی را تجربه می‌کنند تا برای مهم‌ترین رویداد زندگی خود یعنی ازدواج و قبول مسئولیت خانواده مستقل توانمند شوند.

سختی مرحله بلوغ چیست؟

این مرحله با وجود همه هیجانات مثبت و تغییرات سریع به سمت بالندگی برای نوجوان دورانی مملو از احساسات مبهم و سردرگمی مابین تعلقات دوران کودکی و باور بزرگسالی است که گاهی اطرافیان نیز ندانسته به آن دامن من می زنند.

گاهی وی را کودک فرض می‌کنند و باعث تحقیر او می‌شوند و گاهی به دنبال برخی رفتارها با این عبارت که «تو دیگر بزرگ شده ای» وی را شماتت می کنند.

اهمیت شناخت دوران بلوغ به چه دلیل است؟

در نتیجه توضیحات بالا شناخت کامل و صحیح این تغییرات و مشکلات شایع این دوران توسط خود نوجوان، والدین و مربیان و مسئولین مملکتی برای برخورد مناسب برنامه ریزی و هدایت صحیح این مرحله در مسیر تعالی بسیار ضروری است است. اگر صحیح هدایت شود می تواند دختر از کوچک ما خانومی کامل و مادر و مربی توانمند برای نسل آینده بسازد و خانواده و به دنبال آن جامعه را به اوج ترقی و کمال برساند و خدای ناکرده اگر مسائل خاص و مشکلاتی این دوران به درستی تدبیر و مدیریت نشود می‌تواند جامعه را به سوی فساد بکشاند.

 در مکتب طب ایرانی نیز به عنوان یک مکتب طبی کل نگر و غنی تدابیر و توصیه های مفیدی برای مدیریت این دوران حساس وجود دارد.

تعریف بلوغ چیست؟

 کلمه بلوک اسم‌مصدر عربی از ریشه ب ل غ به معنای رسیدن و رسیدن به نهایت و انتهای چیزی است در اینجا نهایت به معنای عام است یعنی نهایت زمانی جسمی فکری و معنوی که نشان دهنده چندبعدی بودن پدیده بلوغ است است واژه های معادل آن در فارسی : پزاوش ،، بالش، و در انگلیسی rite of passage ، adolescence، manhood، mayurity، puberty pubescence است. رخی نیز در زبان انگلیسی بلوغ را از واژه (crise) و به معنی بحران مشتق کرده اند.  معادل آن در زبان عربی مراهقه نضج و نضوج است.

در بسیاری از کتب بلوغ و نوجوانی مترادف و به معنی مرحله ای که انسان به حد رشد کامل می رسد در نظر گرفته می شود.

چه سنی، سن بلوغ تعریف می شود؟

سن شروع بلوغ تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد و در جوامع گوناگون نیز متفاوت است. به طور طبیعی دختران در محدوده سنی ۹ تا ۱۷ سالگی به طور متوسط ۹ تا ۱۰ سالگی وارد مراحل بلوغ می شوند. در ایران سن متوسط شروع بلوغ ۱۱ تا ۱۳ سالگی است .بر طبق آمار حدود ۵۰ درصد همه دختران بین ۱۲ و نیم سالگی تا ۱۴ و نیم سالگی  بالغ می شوند.

مدت دوران بلوغ چند سال است؟

در هر صورت بلوغ یک دوره کوتاه مدت است و از ۲ تا ۴ سال طول می‌کشد دختران حدود دو سال زودتر از پسران به دوران بلوغ قدم می‌گذارند.

مدت نوجوانی چه سنینی است؟

طول مدت نوجوانی (adolescence) که طی آن تمامی ابعاد  بلوغ تکامل می یابد از ۱۲ تا ۱۸ الی ۲۱ سالگی متغیر است.

 مراحل نوجوانی چگونه تقسیم می شوند؟

در معنای وسیع کلمه شروع نوجوانی مصادف با آغاز رشد جنسی است که تا زمان استقلال فرد ادامه می‌یابد. از آنجا که تفاوتهای فردی زیادی در مورد نوجوانی و رشد جنسی وجود دارد روانشناسان بیشتر در مورد سن شروع و پایان نوجوانی و میانگین سن سخن می‌گویند بر این اساس معمولاً نوجوانی به سه مرحله به شرح زیر تقسیم می شود:

  • پیش نوجوانی: (مرحله پیش تر بلوغ) ده تا دوازده سالگی
  • ابتدای نوجوانی: (مرحله بلوغ) ۱۲ تا ۱۵ سالگی در این زمان تغییرات بدنی به نقطه ای رسیده است که سلولهای جنسی در اندامهای جنسی تولید می شود هرچند تغییرات بدنی هنوز کامل نیستند .
  • نوجوانی: (مرحله پس از بلوغ یا رسش) از ۱۵ تا ۱۸ سالگی در این مرحله اندامهای جنسی به شیوه ای رشد یافته عمل می‌کند و ویژگی‌های ثانویه جنسی و یا خصوصیت های بدنی که دو جنس را از هم متمایز می سازد به خوبی تکامل می‌یابد.

ابعاد بلوغ چگونه تقسیم بندی می شوند؟

بلوغ همانطور که از تعریف آن دریافت می‌شود پدیده‌ای چند بعدی است .

بلوغ جسمی /جنسی:

بلوغ جسمی معمولا نخستین تغییرات دوران بلوغ است و به مجموعه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی گفته می شود که شخص را شبیه انسان بالغ می کند و به وی قدرت بچه دار شدن می دهد. بیشتر این تغییرات جنبه جنسی دارند و به غدد و اندام های جنسی مربوط می‌شوند. به همین علت این جنبه از بلوغ (puberty) باعث ایجاد آمادگی، احساس نیاز و توانایی جنسی و تولیدمثل می‌شود. زمان فرآیندها و نشانه های بلوغ در پسران و دختران متفاوت است این مراحل شامل ترشح غده های جنسی و ظهور ویژگی های ثانویه جنسی از قبیل رویش و نمو وهای زائد در بدن و فعالیت غده های عرق در زیر بغل و قاعدگی می‌شود.

بلوغ روانی:

شامل تغییرات روانشناختی و شخصیتی در سنین نوجوانی و جوانی است که باعث گذار از کودکی به بزرگسالی می شود.

بلوغ فکری/ عقلی:

شخص با رسیدن به بلوغ فکری می تواند ذهن و اندیشه خود را مدیریت کند به طور کلی زمانی که فرد توانایی شناخت واقعیت و افتراق آن از رویا و نتیجه گیری و تصمیم گیری منطقی را پیدا کند می توان گفت به بلوغ فکری رسیده است و این شامل مجموعه فعالیت‌های فرد است که به تشکیل مفاهیم، بررسی معانی، تفکر و تعقل، پیش بینی، برنامه ریزی، تعیین هدف، انتخاب راهبردهای رسیدن به هدف و توانایی حل مسئله می پردازد .

حضرت امام علی علیه السلام فرمودند پیوسته عقل و حماقت در مزاج نوجوانان تازه بالغ در جنگ و ستیزند تا بحران تکلیف را پشت سر بگذارند و به سن ۱۸ سال برسند. در آن موقع اگر ساختمان فکری جوان طبیعی و سالم باشد کم کم عقل پیروز می‌شود و حماقت شکست می‌خورد و اگر اساساً احمق باشد حماقت بر عقل غالب خواهد شد.

بلوغ اجتماعی:

در واقع بلوغ در عرصه واقعیت ها و مواجهه با اجتماع و تکمیل و مشخص شدن جایگاه اجتماعی فرد و کارکرد وی در جامعه است. منظور از بلوغ اجتماعی این است که فرد در عین حال که خودش است بتواند در کنار دیگران با مسالمت و سازگاری زندگی کند.

بلوغ شرعی:

مصادف با پایان رفتن و اتمام نهمین سال قمری زندگی دختران و پانزدهمین سال قمری پسران است. با آغاز این بلوغ شخص ملزم به تکالیف و اوامر و نواهی الهی می گردد.

بلوغ هیجانی عاطفی:

سنی که در آن فرد توانایی کنترل هیجانات و احساسات خود را پیدا می کند، عاطفه اش جهت دار و معتدل می شود و در مواجهه با دیگران رفتارها و واکنش های منطقی و معقول را جانشین رفتارهای احساسی و هیجان می کند.

بلوغ اخلاقی/ معنوی:

این بلوغ با کسب فضایل و رفتارهای پسندیده از قبیل راستگویی، امانتداری و درستکاری و … نمایان می‌شود. همچنین احساس بندگی خداوند که ظهور آن در انجام فرایض و اجتناب از محرمات و گناهان است. رفته رفته شخص خداوند جل جلاله را در همه جا حاضر و خود را در محضر الله احساس می‌کند.

بلوغ سیاسی: سن قانونی در کشور ما برای مردان و زنان یکسان است و این سن رای دادن به مسائل پیش آمده در کشور یعنی ۱۸ سالگی است اما این بلوغ به معنی داشتن بصیرت، بینش و اندیشه سیاسی صحیح و فعال از شخصی به شخص دیگر فرق می‌کند و بستگی به دیگر ابعاد بلوغ به ویژه بلوغ فکری اخلاقی و اجتماعی دارد.

بلوغ اقتصادی:

در هنگام احساس استقلال‌طلبی، شخص برای آینده خود نقش های طرح می کند و با تصرف در دارایی های مادی خود به فکر درآمد برای رسیدن به زندگی بهتر می‌افتد. هر چند بلوغ اقتصادی معمولاً متوجه پسران است اما دستیابی به این مهارت در دختران برای تدبیر و مدیریت اقتصاد خانواده بسیار اهمیت دارد.

بلوغ فرهنگی:

هرگاه فرد بتواند درکی از خود داشته و بر مبنای آن هدف خود را از زندگی کشف کند قادر شود در تعامل با افکار و خواسته‌های دیگران خودش باشد و برای تفکر دیگران احترام قائل باشد بدون آنکه بدون مطالعه کافی و شناخت تحت تاثیر آن قرار گیرد آنگاه به بلوغ فرهنگی دست یافته است.

 

 اکثر ابعاد بلوک تحت تاثیر عوامل محیطی و تربیتی است و خانواده‌ها قادر به هدایت بهینه آن هستند.

 در منابع طب ایرانی به عنوان یک مکتب طبی توحیدی و کل نگر که همه ابعاد وجودی انسان را در نظر گرفته است به مسئله تعلیم و تربیت و توجه والدین به ابعاد غیر جسمانی بلوغ نیز توجه ویژه‌ای شده است به طوری که در تمامی منابع طب پیشگیری (حفظ ال صحه قدیم) برای حفظ تندرستی دوران بلوغ توصیه های مفیدی درباره آموزش و تربیت نوجوان وجود دارد.

 

****

منبع: کتاب «بلوغ دختران و طب سنتی» نویسندگان : « دکتر الهام اختری، دکتر مریم ایرانزاد اصل،  دکتر سمیه ماهروزاده »

تهیه و تنظیم : فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید