امـروزه بـه دليـل تغييـر سـبك زنـدگي و كـاهش فعاليـت جسـماني، بيمـاريهـاي قلبـي عروقـي شـيوع فراوانـي دارد و شايع ترين علت مرگ ومير در سراسر جهان و تقريباً عامـل ۳۰ درصـد مرگ هاي جهان است. موضوع سلامت قلب از دیدگاه طب ایرانی اهمیت بسیاری دارد و در اين مقالـه تـلاش شـده اسـت مفهـوم تقويـت قلـب و گیاهان مفید برای تقویت قلب از دیدگاه طب سنتی ایران مورد بررسی قرار گیرد.

داروهاي مورد اسـتفاده درطب سنتي ايران

داروهاي مورد اسـتفاده درطب سنتي ايران از سه منبع گياهي، حيـواني و معـدني تهيـه و به دو دسته كلي مفرده و مركـب تقسـيم مـي شـوند. داروهـاي مفرده از يك جزء و داروهاي مركبه از دو يا چند جزء سـاخته شده اند. دركتاب مخزن الادويه كه از كتب مرجع داروشناسـي طـب سنتي است، بيش از ۱۰۰داروي مقوي قلب با ذكر مشخصـات ظاهري و خواص فيزيكـي و درمـاني آنهـا آورده شـده اسـت.

دسته بندی منشا انواع داروهای تقویت کننده قلب چگونه است؟

  • برخي ازاين موارد در زنـدگي روزمـره بـه عنـوان نـوعي غـذا شناخته مي شوند مانند سيب، به، انار و پسته.
  • برخي ديگر جـزو معدنيات هستند مانند يا قوت و زمرد. جالب توجـه اسـت كـه برخي از خاك هـا بـه واسـطه مـواد شـيميايي موجـود در آن هـا مي توانند مقوي قلب يا ساير اعضـا باشـند .
  • فرآورده هاي حيـواني خاصـي هـم در ايـن دسـته قـرار مي گيرند، ازجمله عصاره گوشت، زردة تخم مرغ و پنيرمايه.

گیاهان دارویی مفید برای تقویت قلب کدامند؟

در مطالعات مختلف، برخي از گياهان از لحاظ اثرات قلبـي مورد بررسي قرار گرفته اند و مكانيسم هايي بـراي اثـرات قلبـي آن هــا پيشــنهاد شــده اســت.

عملکرد آنتی اکسیدانی

بــه عنــوان نمونــه مكانيســم اثــر دارچين ، به ، سيب ، انار ،پسـته ، رز و مويز عملكرد آنتي اكسيداني آن هاست كه در محافظت از قلب در برابر آسيب ها نقش بسـزايي دارد.

افزایش قدرت انقباض پذیری عضله قلب

زرشـك و گل سرخ ، آمله و انار نيز با كمك افزايش قدرت انقباض پذيري عضله قلـب، عملكـرد آن را تقويـت مـي كننـد.

اثرات محافظتی

جينكـو ، سـداب ، ريونـد چينـي ،چاي سبز و گون نیز گياهاني هستند كه اثرات محافظتي آن ها بر قلب با مكانيسم هاي مختلفي اثبات شده است.

اهمیت تقویت اعضا در طب ایرانی چگونه است؟ 

يكي از پايـه هـاي اصـلي درمـان، تقويـت عضـو اسـت. در بيماري هاي ناشي از ضعف عضو يا سوءمزاج ساده كه مـاده اي در ايجاد آن ها دخيل نيسـت تعـديل و تقويـت، اصـول اساسـي درمان هستند. اما در امراضي كـه از ازديـاد يـا تغيير شـكل مـاده خاصي نشأت مي گيرند اغلب پس از تنقيه مـاده (خارج کردن) بـراي تكميـل درمــان و جلــوگيري از عــود مجــدد آن، از تقويــت اســتفاده مي شود. (اين كار با روشهاي مختلف )به صورت خوراكي و موضعي( و بيشتر توسط داروهايي انجام مي گيرد كه در كتب طب و داروسازي سنتي، مقوي ناميده مي شوند.

حكما درخصوص اعضاي حسـاس و شـريف ماننـد قلـب توصيه كرده اند تاحد امكان از داروهاي مقوي بهره برداري شود.

درشرح بيماري هاي قلبـي در متـون طبـي، بيشتر طبيبان داروهاي مقوي را جزء اصـلي درمـان بيماري هاي قلبي در نظرگرفته اند. بـه عنـوان نمونـه در مبحـث خفقان حار كه از بيماري هاي قلبـي اسـت بـيش از ۸۰درصـد داروهاي ذكرشده داراي خاصـيت تقويـت قلـب هسـتند.
همچنين حكيم ارزانـي در كتـاب طـب اكبـري قـرص كـافور (حاوي كافور، طباشير، گلسرخ ونيلوفر) رادر سوء مـزاج گـرم قلب؛ اشربه مقوي قلب ماننـد شـربت گاوزبـان، بادرنجبويـه و عود را در سوء مزاج سرد؛ و بوييدن مشـك و عنبـر و ريحـان را در غشي در فرد سرد مزاج توصـيه مـي كنـد.

برخـي از خـواص مفـردات در نتيجـه چنـد فعـل حاصـل مي شوند. براي مثال تقويت، مفهومي وسيع تر از يك كلمه دارد.
به اين معني كه داروي مقوي در طب سنتي،قوام عضو را اعتدال مي دهد و مزاج آن را تعديل مي بخشد يعني مزاج بـيش از حـد سرد را گرم و بيش از حدگرم را سرد ميكند( تا مانع ورود مواد بيماري زا به عضو مورد نظر شود.)

 

دسته بندي مقويات براساس نحوة اثر آن ها بر قلب چگونه است؟

به طور كلي مقويات،عمل تقويت را از طريق تعـديل مـزاج و قوام عضو و روح به انجام ميرسانند.

برخي از مفـردات ماننـد  بادرنجبويـه، سيب، دارچين،  زعفران، صـندل، عنبر، عود، گل سرخ، نعنـاع، نيلـوفر و نسـرين بـه دليـل داشتن عطر و بوي خاص، ملايم و مناسب روح حيواني هستند و اين خاصيت يكي از مكانيسم هاي تقويت قلـب توسـط ايـن دسته از مقويات است. رايحه نيكو به دليل موافقت و مناسبتي كه با روح دارد غذاي روح مي شود و بر مقدار آن مـي افزايـد. عطريت، روح را بر دفع سموم تقويت ميكند.

معرفی تعدادی از دارویهای مقوی قلب

در اين بخش تعدادي از مقويـات را بـه عنـوان نمونـه و بـا جزئيات بيشتري مورد بررسي قرار مي دهيم:
آمله

يكي از مفردات پركاربرد است. خواصي كه آمله را بـه يكي از مقويات قلب تبـديل مـي كننـد عبارتنـد از تقویت قلب و منـع اخـتلاط سـودا و بخـارات سـوداوي و صـفراوی. آمله به تنهـايي بـه صـورت مربا مـي توانـد قلـب را تقويـت كند و البته در تركيب با ساير مقويات در انواع بيماري هاي قلبي مفيد و مؤثر است. براي مثال آمله در تركيب بـا مفـردات
مختلف مي تواند انواع خفقان را تسـكين دهد ، رفع كنندة وسواس ، دافع سودا است و قلب، معده، جگـر و مغز را تقويت مي كند و براي ضعف قلب ناشي از برودت و رطوبت مفيد است.
به

 در كتب طبي، سـفرجل ناميـده مـي شـود،به صـورت مرباي به، سكنجبين سفرجلي و شربت سفرجل ساده قـادر بـه تقويت قلـب اسـت.
گل سرخ

 معطّر (داراي عطريت) است .فـرآورده هـاي سـاده اي تهيه مي شود كه همه مقوي دل هسـتند. بـراي نمونـه نوشـيدن گلاب و بوييدن آن و گلقند شـكري سـاخته شـده از آن مقـوي قلب هستند و شربت گل سرخ در امراض قلبي ناشي از صـفرا و سوداي محترق مفيد است.

بادرنجبويه

نام ديگر آن ترنجان است با عطريتی که دارد، باعث تقويت قلب و روح حیوانی مـي شـود. عـرق بادرنجبويـه مقـوي اعضاي رئيسه است و شربت بادرنجبويه در درمان خفقان بـارد و سوءمزاج بارد سوداوي قلب به كار ميرود.

گاوزبان دم و جوهر روح قلبي را از خلط سوداوي تصفيه كرده و مزاج قلب چه سرد و چه گرم را تعديل مي بخشد. شربت گاوزبان ساده، عرق گاوزبان و گل انگبين آن همگي مقوي قلب هسـتند و جهت درمان برخي از بيماري هاي قلبي نيز مفيد هستند.

باید توجه داشت که موارد بیان شده صرفا جهت افزاش آگاهی افراد می باشد و هر گونه مشکل در روند فعالیت اعضای بدن باید با پزشک مختصص طب سنتی مطرح گردد و در صورت لزوم هر کدام از داورها با مقدار مشخص توسط پزشک توصیه می گردد.

منبع: مقاله «توصیف داروهای مقوی قلب و نحوه عملکرد آن ها از دیدگاه طب سنتی ایران» نوشته فریبا قربانی و همکاران 

تهیه و تنظیم: سعیده شبانی

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید