مبحث حفظ سلامتی جسمی و روحی یا (سلامت روان) در طب ایرانی یکی از مهم ترین مباحث می باشد. این اصول حفظ سلامتی یا در اصطلاح طبی (حفظ الصحه) که به آن (اسباب سته) یا اصول ششگانه گفته می شود، علاوه بر اهمیت در حفظ سلامت جسمی باعث حفط سلامت روح و پیشگیری از بیماری های روانی می شوند. در ادامه به اهمیت و نقش هر یک از این اصول ششگانه در پیشگیری از بیماری روانی می پردازیم.

هر یک از اسباب سته چگونه در پیشگیری از بیماری روانی تاثیر می گذارد؟

اسباب سته شامل موارد زیر می گردد:

  1. هوا
  2. خوردنی ها و آشاميدنی ها
  3. خواب و بيداری
  4. حركت وسکون
  5. اعراض نفسانی
  6. احتباس و استفراغ

۱: هوا

هوا اعم از هوا به عنوان گاز تنفسی، آب و هوای هر فصل و هر منطقه جغرافيايی، باد، تغييرات حرارت و رطوبت هوا و اجسام كيهانی بر سلامت جسم و روان تأثير می گذارد. در هرفصل چه عواملی سبب ابتلا به كدام بيماري جسمی و روانی می گردد و راهکارهای پيش گيری كننده از آن بيماری ها كدامند.

۲: خوردنی ها و آشاميدنی ها

پزشکان طب ایرانی، علاوه بر بيان خاصيت انواع خوردنی ها و آشاميدنی ها معتقد بودند هر فرد بايد با توجه به نوع مزاج خود، مزاج دوران عمر، مزاج فصل، مزاج منطقه جغرافيايی محل سکونت خود و مزاج خوردنی ها و آشاميدنی ها بخورد و بياشامد تا از سلامت جسم و روح برخودار شود. حکما كميت و كيفيت خوردنی ها و آشاميدنی ها را در سلامتی و ابتلاي به بيماری ها موثر می دانستند.

۳: خواب و بيداری

بر طبق منابع طبی خواب عامل تجديد قوای انسان و بيداری زياد را مضر است. همچنین خواب در روز سبب بد رنگی پوست، بد بويی دهان، بي حالی و سستی، كندذهنی و ابتلای به امراض سوداوی (بيماري های روانی) می شود.

۴: حركت و سکون

در گزشته بزرگان طب ایرانی، اهميت ورزش را در سلامت جسم و روح دريافته بودند و نيز انواع ورزش های مفيد و كاربرد ماساژ براي ورزشکاران حتي ورزش و ماساژ دادن پيران را دركتاب های خود ذكر كرده اند.

۵: اعراض نفسانی

منظور از اعراض نفسانی هيجانات می باشد. قوام (استواری) بدن انسان به قلب و قوت حيوانی در آن می باشد. اين قوت و نيرو تحت تأثير كارهايی كه خارج از بدن صورت می گيرد (يا رويدادهايی كه رخ مي دهد) قرار می گيرد. اگر آن امور موافق با قوت حيوانی رخ دهد اثر نيک از آن ها می پذيرد وگرنه اثر بد می پذيرد و حالت بدن تغيير می كند. پس به اين اثرپذيری قوت حيوانی و تغيير حالت بدن اعراض نفسانی مي گويند؛ مانند شادی، غم، خشم، لذت، ايمني، ترس، اميد، خجالت. در اثر اعراض نفسانی، در مزاج تمام اندام ها و مزاج خلط ها و مزاج روح حاصل از آن ها و اَعمالِ قوت ها تغيير ايجاد می شود.

۶: احتباس و استفراغ

 برای حفظ سلامتی بدن، بعضی چيزها که در اصل مواد زائد و غیر قابل استفاده برای بدن هستند بايد از بدن خارج شوند (استفراغ) و بعضی چيزها بايد در بدن نگاه داشته شوند (احتباس). طبيعت هوشمند بدن به گونه ای ایجاد شده است كه اين دو عمل در بدن به صورت خودكار صورت می گيرد. اما گاهی موانع يا اختلالاتی در اعضای بدن موجب ايجاد اختلال در اين دو عمل حياتی می شوند و منجر به بروز بيماری در بدن می گردد.

رابطه احتباس و استفراغ با بيماری های تنی_روانی چیست؟

برای پی بردن به اهميت احتباس و استفراغ بايد به اين مطلب توجه شود كه بعضي بيماری های اعصاب و روان به دليل بيماری معده يا طحال يا كبد يا رحم يا مثانه (اندام هاي مشارک با مغز) است. يعنی اين اندام ها به علت ضعف در يکي از قوای جاذبه، هاضمه، ماسکه و دافعه خود عمل احتباس و استفراغ را به خوبی انجام نمی دهند. در نتيجه خلط ها در بدن جمع می شوند و در اثر رسيدن حرارتی به بدن يا وارد شدن يک استرس اين خلط ها بخار می شوند و به سوی مغز می روند و توليد بيماری های روانی می نمايند. اين بيماری ها منشأ جسمی دارند و به آن ها بيماری های تنی روانی somato psychotic می گويند.

مثلا اگر طحال، سودای اضافي را از خون جذب نکند، سوداي اضافي در اثر حرارت به بخار تبديل شده به مغز راه می يابد و سبب اضطراب می گردد. برخي علايم اضطراب ناشی از بيماری طحال عبارت است از:

  • اشتهای زياد،
  • هضم كند،
  • بزرگ شدن طحال،
  • ميل جنسی زياد.

امروزه نيز در همه اختلالات روانی ملاک های تشخيصی این اختلالات، ناشی از بیماری های جسمی ذكر شده است.

****

منبع: برگرفته از مقاله «جایگاه افسردگی در طب سنتی ایران» نویسندگان: حدیث رضایی، آرمین عرب

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید