داشتن ورزش منظم، از ارکان اساسی در سبک زندگی سالم است و اهمیت آن در حفظ و ارتقاء سلامتی و پیشگیری از ابتلا به بسیاری از بیماری‏ ها در افراد سالم و تسریع روند بهبود و ممانعت از پیشرفت بیماری در بیماران بر کسی پوشیده نیست. موضوع ورزش و داشتن فعالیت مناسب بدنی در طب سنتی ایرانی جزو موضوعاتی است که دانشمندان مشهوری چون ابن سینا و رازی بر آن تآکید فراوان کرده ‏اند طوری که ابن سینا ورزش را در حفظ سلامتی مهم‏تر از تغذیه می‏ داند. در عین حال نباید فراموش کرد که وَرزش کردن شرایط خاص خود را دارد و اگر به طرز صحیح انجام نشود، می‏ تواند دردسرآفرین باشد. در این مجال، مختصری به نکات کاربردی موجود در رابطه با وَرزش در طب سنتی می‏ پردازیم.
تعریف:
ورزش، حرکتی ارادی: وَرزش یک حرکت ارادی و هدفمند است که به منظور حفظ و بالا بردن سطح سلامتی و پیشگیری از بیمار شدن انجام می ‏شود.
انواع ورزش:
ورزش عام: وَرزشی است که فواید آن به تمام اعضای بدن می ‏رسد مانند دویدن و یا پیاده ‏روی سریع.
ورزش خاص: وَرزشی است که فواید آن بیشتر به یک عضو مشخص می ‏رسد مانند دمبل زدن که بیشتر بر عضلات دست و به ویژه بازو اثر دارد.
فواید ورزش:
فواید وَرزش از جنبه‏ های گوناگون امروزه به اثبات رسیده است. در طب سنتی، این فواید برای ورزش ذکر شده است:
ورزش باعث گرم شدن بدن و افزایش جریان خون در بدن می‏ شود و این موضوع باعث می شود که اعضای داخلی بدن وظایف خود را بهتر انجام دهند. ‏برخی مواد دفعی خاص در بدن وجود دارند که فقط با کمک وَرزش از بدن خارج می‏ شوند و اگر کسی ورزش نکند، این مواد در بدن او جمع شده، با گذشت زمان بیماری ایجاد می ‏کنند.
محکم و قوی شدن اندام‏ ها با تقویت عملکرد سيستم عضلات اسكلتي و مفاصل، تقویت عملکرد سيستم قلبي – تنفسي، تقویت عملکرد سيستم گوارشی و هضم بهتر غذا، باز کردن منافذ پوستی و در نتیجه دفع حرارت زاید از بدن و تنظیم دمای بدن، تقویت عملکرد سيستم عصبي و اثرات روحي و روانی مثبت مانند افزایش نشاط و کاهش افسردگی سایر فواید ورزش هستند.
 
 

بیشتر بخوانید »»»اهمیت ورزش در سنین کودکی در طب ایرانی

 
چه ورزشی برای من مناسب است؟
برای پاسخ به این پرسش، دانستن پنج نکته زیر بسیار کمک کننده است:

  1. قبل از شروع به ورزش، ابتدا باید نوع ورزشی را که برای شما مناسب است، تعیین نمایید. ورزشها از نظر شدت، یکسان نیستند و در سه دسته ضعیف، متوسط و شدید قرار می‏ گیرند. ورزش‏ های شدید به آن دسته از ورزشها گفته می‏ شود که طی آن بدن خیلی گرم شده، تنفس عمیق و سریع شده و بدن تعریق می‏ کند. در ورزش‏‏‏های ضعیف بدن چندان گرم نمی‏ شود و تغییرات تنفسی و تعریق نیز خیلی زیاد نیست. ورزش‏های متوسط بین این دو حالت قرار می ‏گیرند.‏ برای اینکه بدانید کدام ورزش برای شما مناسب است، باید از میزان سلامت بدن، مزاج پایه، تیپ بدنی و قوت بدنی خود مطلع باشید؛ برای این منظور توصیه می ‏شود که با یک پزشک متخصص طب سنتی مشورت نمایید. پزشک شرح حال مفصلی از شما برای موارد ذکر شده خواهد گرفت و با توجه به آن شرایط، ورزش مناسب شما را پیشنهاد خواهد کرد. 
  2. نکته مهم بعدی در انتخاب نوع ورزش، توجه به سن است. کودکان مجاز به انجام ورزش‏ های سنگین و یا طولانی مدت نیستند زیرا این قبیل ورزش‏‏ ها بدن را خشک می‏ کند در حالی که کودکان برای رشد و نمو خود به رطوبت نیاز دارند. کودکان با توجه به گروه سنی که در آن قرار دارند، باید ورزش کنند. در سنین شیرخوارگی، گهواره برای بچه ورزش محسوب می شود و البته از ماساژ پشت و دست و پای بچه نباید غافل شد. برای سنین بعدی، بازی های کودکانه، خود، ورزش محسوب می شود. در ورزش کودکان و نوجوانان باید توجه کرد که بچه در حال رشد است و ورزش سنگین رطوبت بدنی بچه را کم می کند و در رشد او اختلال ایجاد می نماید. شنا، کُشتی، دو، اسب سواری سبک – البته تحت نظارت بزرگترها- برای نوجوانان پیشنهاد می شود.سالمندان باید در حد طاقت و توان ورزش کنند. ورزش های با شدت متوسط و ضعیف برای آنان پیشنهاد می شود. اگر سالمندی به هیچ وجه توان ورزش نداشته باشد، باید از ماساژ به جای ورزش بهره ببرد. خوب است قبل از رسیدن به سالمندی ورزش را مرتب و روزانه انجام دهیم تا در زمان سالمندی هم نیروی بدنی بیشتری داشته باشیم و هم به ورزش از قبل عادت کرده ایم و دیگر انجامش برایمان سخت نیست.
  3. نکته سوم، در نظر گرفتن جنسیت است. زنان نسبت به مردان از سردی و رطوبت مزاجی بیشتری برخوردارند و در عین حال قوت بدنی کمتری از مردان دارند. پس به طور کلی هم نیازشان به وَرزش بیشتر است هم بهتر است که ورزش‏هایی را انتخاب کنند که بسیار شدید نباشد و در مدت نسبتاً طولانی ‏تری انجام ‏شود. مثلاً وزنه‏ برداری برای زنان مناسب نیست زیرا به نیروی زیاد و در زمان کوتاه نیاز دارد ولی پیاده‏ روی متوسط تا شدید برای مدت طولانی‏ تر، انتخاب خوبی است. مدت زمان انجام یک ورزش یا تکرار یک حرکت ورزشی بسته به میزان قوت بدنی و بخصوص بسته به مزاج، متفاوت است. به طور کلی هرچه حرکتی بیشتر طول بکشد و یا بیشتر تکرار شود، بدن را بیشتر خشک می‏ کند.در زمان بارداری نیز ورزش نباید قطع شود زیرا از بسیاری از عوارض بارداری مثل تهوع، یبوست، طپش قلب و گرفتگی عضلانی جلوگیری می کند. برای این دوران، ورزش های ضعیف تا معتدل و کوتاه مدت (بسته به سن بارداری) پیشنهاد می شوند.
  4. نکته چهارم در تعیین نوع ورزش، وزن بدن است. افراد چاق، ملاحظات خاص خود را دارند زیرا این افراد به دلیل رطوبت بدنی زیاد از حد، قادر به انجام تمام انواع حرکات بدنی نیستند و از طرفی وَرزش سنگین در این افراد می‏ تواند منجر به عوارض قلبی و ناراحتی‏ های مَفصلی شود. افراد لاغر نیز نباید در حرکاتی که بدن را خشک می‏ کند، افراط کنند. لذا این افراد بایستی ورزش‏های سبک و کوتاه مدت انجام دهند.
  5. نکته مهم دیگر، توجه به شغل افراد است. مشاغل مختلف، اثرات گوناگونی بر مزاج می ‏گذارند و گاه حتی به آرامی مزاج را تغییر می‏ دهند. چنانچه به کاری اشتغال دارید که تحرک زیادی ندارد، مثل شغل هایی که بیشتر کار فکری دارد، نوع ورزشتان با کسی که فعالیت بدنی بیشتری دارد مثل یک بنا، تفاوت دارد. در حالت اول هم نیاز به ورزش بیشتر است هم باید ورزش‏هایی با شدت و مدت بیشتر انجام شود. در این زمینه هم مشورت با پزشک ضروری است.

نکته بسیار مهم: مطالب گفته شده برای افراد عادی و برای انجام ورزشهایی است که یک فرد عادی به منظور حفظ سلامتی انجام می‏ دهد و برای ورزشکاران ورزشهای حرفه ‏ای نیست.
 

تشخیص مزاج به روش علمی »»» پرسشنامه مزاج سنجی دکتر مجاهدی

 

***

منبع: کتاب ورزش در طب سنتی
تنظیم: دکتر مرضیه بیگم سیاه پوش (متخصص طب ایرانی)

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید