مبحث تغذیه نوجوان در دوران بلوغ اهمیت زیادی دارد . برای دستیابی به رشد مطلوب در دوران بلوغ دریافت مواد مغذی به میزان کافی ضروری است. در این میان تامین انرژی پروتئین، آهن، کلسیم، ید و روی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. یکی از مسائل مهم در این زمینه نقش تغذیه در ایجاد بلوغ زودرس در نوجوان می باشد.

دوران بلوغ چیست؟

سن بلوغ از مهمترین دوره های سنی در طی زندگی یک فرد محسوب می‌شود زیرا رشد جسمانی در این دوران همانند دوران کودکی از سرعت بالایی برخوردار است. سازمان بهداشت جهانی به سنین ۹ تا ۱۹ سالگی نوجوان اطلاق می کند. نوجوانی دوره‌ای است که بلوغ در آن اتفاق می‌افتد از نظر لغوی به معنی رسیدن به حد بالای از رشد است و در علم زیست شناسی بلوغ عبارت است از مجموعه تغییرات جسمی روحی روانی و عقلانی که در سنین نوجوانی ایجاد می‌شود و کودک رفته‌رفته وارد دوره نوجوانی می شود.

چرا تغذیه در دوران بلوغ اهمیت دارد؟

تغذیه صحیح به ویژه در دوران بلوغ دختران اهمیت زیادی دارد. در دوران قاعدگی دختران نیاز آن ها به آهن در این دوران افزایش می‌یابد که باید از طریق مواد غذایی تامین شود. توصیه کلی برای تغذیه صحیح در دوران بلوغ استفاده از همه انواع مواد غذایی در گروه‌های مختلف مانند نان و غلات، گوشت و لبنیات، سبزی و میوه است. باید دقت نمود که تعادل تناسب و تنوع در مصرف همه گروه های غذایی رعایت گردد.

عوامل موثر در بلوغ زودرس کدام است؟

در واقع چاقی باقیمانده هورمون‌ها و آفت‌کش‌ها در مواد غذایی و بلوغ زودرس به عنوان یک سه‌گانه به هم وابسته هستند اضافه وزن در کودکان موجب افزایش سطح انسولین در بدن می‌شود که بدین ترتیب توانایی بدن در تبدیل هورمون ها به استروژن افزایش یافته و همینطور سموم محیطی به مقدار بیشتری در بدن تجمع می یابد که همه در القاء بلوغ زودرس سهیم هستند.

۱: چاقی

یکی از عوامل موثر در بروز بلوغ زودرس چاقی و اضافه وزن در کودکان است. طبق نظر متخصصین دخترانی که برنامه غذایی حاوی چربی زیاد دارند فعالیت کمی دارند و کمی چاق هستند به احتمال بیشتری مبتلا به بلوغ زودرس می‌شوند.‌ وزن حدود ۳۲ تا ۳۴ کیلو گرم در کودکان می‌تواند به عنوان یک عامل هشدار دهنده برای سیستم هورمونی باشد و احتمال اینکه فردی با رسیدن به این وزن نشانه های بلوغ در او نمایان گردد بسیار بیشتر از فرد هم سن و سال خودش ولی با وزن کمتر است با توجه به شیوع بالای اضافه وزن و چاقی کودکان در سراسر دنیا از جمله ایران انتظار زودرس شدن بلوغ در میان افراد بالا‌تر خواهد بود.

۲: مصرف زیاد گوشت قرمز

از دیگر عوامل تغذیه مرتبط با بروز بلوغ زودرس مصرف زیاد گوشت قرمز به ویژه در دختران است. در تحقیقی که در دانشگاه انگلیس انجام شد در بین حدود ۳۰۰۰ دختر ،دریافت غذایی این دختران در سنین ۳ تا ۷ سالگی مورد بررسی قرار گرفت و زمان مراجعه بعدی این دختران به همان کلینیک در سن حدود ۱۲ سالگی بود. نتایج نشان داد که دخترانی که دریافت گوشت و منابع پروتئینی آنها در سن سه تا هفت سالگی بیشتر بود احتمال بروز علائم بلوغ در آنها بالاتر از دخترانی بود که مصرف گوشت کمتری داشتند. ۴۹ درصد از دخترانی که بیشتر از ۱۲ سهم گوشت در هفته دریافت می‌کردند شروع بلوغ آنها در سن حدود ۱۲ سالگی بود البته لازم به ذکر است که گوشت به عنوان منبع غنی آهن اهمیت زیادی در تغذیه دختران در سن بلوغ دارد ولی مصرف آن نباید از حد مجاز توزیع شده در روز بیشتر گردد.

۳: مصرف زیاد غذاهای آماده

یکی دیگر از عواملی که در بروز بلوغ زودرس نقش دارد مصرف فست فود و نوشابه های گازدار است که طرفداران زیادی را در بین کودکان و نوجوانان دارد. محتوای زیاد چربی و شیرینی در غذاهای آماده و نوشیدنی‌های با قند زیاد می‌تواند اثر مستقیم بر کاهش زمان بلوغ نوجوانان بگذارد. از طرفی به دنبال احتمال بیشتر بروز چاقی در بین مصرف‌کنندگان غذاهای آماده خود عامل مضاعفی در کم کردن سن بلوغ خواهد شد.

۴: مصرف سویا

در کودکانی که از فرمولاهای تهیه شده از سویا استفاده می‌کنند، به اعتقاد برخی دانشمندان ممکن است فرد را مستعد بلوغ زودرس کند زیرا و مدت طولانی استفاده می‌شود این اثر سویا به دلیل غلظت بالای استروژن های گیاهی است البته تحقیقات هنوز این فرضیه را ثابت نمودند.

۵: مواد شیمیایی

دانشمندان در مورد عوامل دیگری هم در این خصوص اشاره کرده اند مانند هورمون های غذایی باقیمانده آفت‌کش‌ها در محصولات گیاهی و ترکیبات فتالیک اسید که در پلاستیک ها و لوازم آرایشی وجود دارد.

ترکیباتی مانند بیس فنول A که در پلاستیک ها هستند، سیستم هورمونی بدن را دچار اختلال کرده و به وضعیت هورمون ها اثر می‌گذارد.

۶: سایر موارد

از عوامل تاثیرگذار نادر دیگری هم که ممکن است بر بلوغ زودرس تأثیر بگذارد می توان به موارد زیر اشاره به تاریخچه خانوادگی بلوغ زودرس است مشکلات نادر ژنتیکی تومورهای سرطانی در مغز یا غده هیپوفیز، آسیب مغزی، عفونت در مغز مانند مننژیت و رادیوتراپی یا شیمی درمانی برای درمان سرطان.

توصیه های کاربردی:

بنابراین توصیه های تغذیه ای باید در مرحله نخست به والدین کودکان صورت گیرد تا دقت بیشتری در نوع انتخاب های غذایی برای کودکان در سنین کودکی داشته باشند زیرا چاقی برای کودکان در دوره کودکی سنگ‌بنای بروز بلوغ زودرس و چاقی در دوران بلوغ و بزرگسالی است.

به علاوه ترغیب کودکان به داشتن فعالیت بدنی بیشتر هم به پیشگیری از چاقی آنها کمک می‌کند و هم در زمان ورود آنها به مرحله بلوغ و شروع تغییرات در خلق و خو می تواند شادابی و نشاط آنها را بیفزاید.

زمان دیگری که لازم است به اجرای برنامه غذایی صحیح توجه نمود دوران بلوغ و نوجوانی است زیرا در این دوران حداکثر رشد استخوانی رخ می‌دهد و حجم عضلات بیشتر و قدرت آنها نیز افزایش می‌یابد به همین دلیل داشتن برنامه غذایی حاوی مقادیر مناسب از همه گروه های غذایی برای تامین مواد مغذی مورد نیاز در این دوران ضروری است.

****

منبع: «ماهنامه دنیای تغذیه شماره ۲۰۵» نویسنده: «آرزو حقیقیان رودسری» دکترای تغذیه

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید