خوردن و آشامیدن یکی از اصول سته ضروریه است، نظر بیشتر حکما این است که این اصول بر هم برتری ندارند، در عرض از یکدیگر قرار گرفته اند و مانند شش پایه ضروری هستند که هر یک ناقص باشد سلامتی مختل خواهد بود. لازم است قبل از توجه به مسائلی همچون آداب غذا خوردن به بررسی اصل «خوردن و آشامیدن» و با توجه ویژه به موضوع غذاهای اصلی انسان بپردازیم.

چرا خوردن و آشامیدن مهم است؟

تاثیر آب و هوا مهم است ولی تدابیر آن کاملاً به دست مردم نیست البته می توان مهاجرت کرد ولی انتقال شغل و زندگی و خانواده و … مشکل است ولی خوردن و آشامیدن همیشه ملازم انسان است و تدبیر آن نیز به دست خود فرد است. خوب جویدن، غذا های مناسب خوردن و خودداری از خوردنی های نامناسب و دیگر اصول تغذیه ای در اختیار انسان است.

اهمیت تغذیه در دوره های مختلف زندگی بشر چگونه بوده است؟

در تمدن های قدیمی مانند هند، چین و ایران به بهداشت تغذیه بسیار توجه شده است ولی متاسفانه در بیشتر برنامه‌های آموزش آشپزی جدید، بر اساس سرعت و آنچه در دسترس است یک غذای خوشمزه تهیه می‌شود. در این دستورات کمتر به مبانی همراهی ها و تناسب غذاها با افراد مختلف توجه می شود در علم تغذیه اخیر به این موضوع توجه شده است.

غذا چیست؟

غذا آن چیزی است که تبدیل به بافت و سلول می‌شود.

غذای اصلی انسان چیست؟

پنج دسته غذایی اصلی وجود دارد که همه انسان ها باید از آنها بخورند و بهره ببرند. آنچه خارج از این پنج دسته است غذای فرعی است و به فراخور حال استفاده می‌شود.

دسته های اصلی غذایی کدامند؟

۵ دسته غذایی اصلی به ترتیب اهمیت عبارتند:

۱: گندم

مهم ترین بخش غذایی انسان‌ها گندم است و بر دیگر غذاها اولویت دارد و شاید از همین رو باشد که محترم و مقدس شمرده شده است. ویژگی های گندم خوب موارد زیر است:

  • گندم باید پاک و بدون آفت باشد
  • بهتر است گندم دیم و آبی و گندم زمینه های مختلف کشاورزی با هم مخلوط نشوند (متاسفانه در سیلوها انواع گندم از همه شهرها و حتی گندم وارداتی از کشورهای دیگر یک کجا ذخیره می شود.)

۲: گوشت ها

بهترین گوشت کدام است؟

بهترین و موافق ترین گوشت برای انسان، گوشت گوسفند جوان زیر یک سال است و پس از آن بزغاله ۶ ماهه و گوساله یک ساله.

آیا مصرف گوشت گاو توصیه شده است؟

از مصرف گوشت گاو بسیار نهی شده و حتی گفته شده اگر فردی یک وعده گوشت گاو بخورد باید منضج و مسهل سودا بخورد.

آیا مصرف گوشت گوساله مناسب است؟

گوشت گوساله نیز با اینکه در کتاب‌ها به عنوان گوشت مناسب ذکر شده ولی بهتر است امروزه استفاده نشود چون دیگر تدابیر ضد سودا معمولاً رعایت نمی‌شود.

نظر طب ایرانی درباره مصرف گوشت پرندگان چیست؟

در منابع طبیعی ایرانی به گوشت پرندگانی مانند کبک، دراج، تیهو، جوجه مرغ و جوجه خروس توصیه شده است.

آیا مرغ و خروس جزء غذاهای اصلی خانه می تواند قرار بگیرد؟

 در سنت ایرانی مرغ و خروس جزء غذاهای اصلی نبوده و امروزه بهتر از آنها را کمتر بخوریم، جوجه مرغ و خروس بیشتر جزو غذاهای درمانی بوده اند.

چه نوع ماهی برای مصرف مناسب تر است؟

 از میان ماهی ها نیز به ماهی سفید تازه قزل آلا و کولی اشاره شده به شرط آنکه در حرکت بوده باشد پس ماهی رودخانه بهتر است از ماهی دریا و ماهی دریا بهتر است از ماهی پرورشی.

بهترین قسمت گوشت بدن ماهی و پرندگان چیست؟

چون بیشترین حرکت ماهی در ناحیه دم آن است پس دم ماهی بهترین گوشت را دارد، این قاعده درباره مرغ و خروس و گوسفند و گوساله هم صادق است همچنین بهترین گوشت محلی است که بیشترین حرکت را دارد یعنی سردست، البته در چهار پایان، پا نیز به اندازه دست در گوسفند حرکت دارد ولی از آنجایی که به قسمتای انتهایی فضولات بیشتری ریخته می شود در درجه بعدی قرار می‌گیرد.

بهترین قسمت گوشت پرندگان از جمله مرغ کدام است؟

در مرغ نیز گوشت سینه، پاکیزه تر و لطیف تر از گوشت ران پرنده است همچنین گوشت گردن و بال مرغ نیز بسیار لطیف است و بهتر است بدون پوست پخته و خورده شود.

رعایت این نکات چه اهمیتی دارد؟

لازم به ذکر است که همه این توصیه ها برای حفظ الصحه یعنی بهداشت افراد سالم است و در افراد بیمار دستورات غذایی متفاوت خواهد بود علاوه بر این طب ایرانی یک بسته بهداشت و درمان به افراد سالم و بیمار ارائه می‌دهد که در آن از هر شش اصل سخن به میان آمده است و افراد باید همه آنها را رعایت کنند یعنی در صورت رعایت همه اصول می توان گوشت گوساله هم خورد ولی اگر کسی نمی تواند برخی اصول را رعایت کند مثلاً فردی به سبب شغلش دیر می‌خوابد یا شب ها نمی‌خوابد باید دیگر اصول را بسیار بهتر رعایت کند.

۳: برنج:

برنج مانند گندم یکی از مهم ترین غذاها برای فرد است و همچون گندم بهتر است دو نوع برنج نیز باهم مخلوط نشوند.

بهترین برنج در منابع طبی کدام است؟

در منابع طبی به برنج های با کیفیت گیلان، شیراز و پیشاور هدف اشاره شده است.

طبیعت برنج چگونه است؟

 برنج مرکب القوی است یعنی اگر به شکل کته (پلو) پخته شود مزاج گرم و تر دارد و اگر آب آن گرفته شود (چلو) به سمت سردی و خشکی می رود.

روش پخت برنج در گذشته چگونه بوده است؟

در کتاب های آشپزی قدیمی معمولاً برنج به تنهایی پخته نمی شود بلکه با ماده دیگری مانند زرشک، شوید، زعفران و… همراه است و با خوردن این مواد اصلاحی در مزاج صورت می‌گیرد.

تاثیر بعضی عادت های ما در طبخ غذا بر روی مواد غذایی همچمون برنج و حبوبات چگونه است؟

برنج و دیگر حبوبات، یک جزء لطیف و گرم دارند که در برنج با آبکش کردن و در حبوبات با خیساندن از بین می‌رود ولی در باره حبوبات، برای رفع نفخ آن ها گاهی مجبوریم آنها را بخیسانیم. برنج قهوه ای یا سبوس همراه برنج، مزاج گرم تری دارند.

یک توصیه کلی برای روزگار ما این است که مصرف برنج سفید یا قهوه‌ای کمتر شود.

۴: میوه ها

این قوانین درباره بیشتر غذاها و به ویژه میوه ها صدق می کند:

۱: هر میوه فقط در فصل خودش باید خورده شود.

خوردن هر میوه بستگی به فصل و ساعت روز دارد نگه داشتن میوه در سردخانه و مصرف آن در فصل دیگری اشتباه است اگر خداوند می خواست هندوانه را هم در تابستان و هم در زمستان می آفرید پس اقلیم و آب و هوا مهم است.

۲: فواید سیب و به چیست؟

«به» و «سیب» اگر پیش از غذا خورده شوند قابض و یبوست زا هستند.

بهترین زمان مصرف «سیب و به»یک ساعت پس از غذا است که به هضم کمک می کند، به ویژه برای درمان ریفلاکس و یبوست این دو میوه خاصیت قبض دارند و دریچه بالای معده را سفت میکنند.به ویژه رب «به» اثرات ضد رفلاکسی خوبی دارد.

۳: فواید انار چیست؟

برای تقویت معده، انار مناسب است اما بهتر است یک ساعت پس از غذا خورده شود، بهتر است انار ملس خورده شود چون انار ترش و انار شیرین هر دو به دلایلی مضر معده اند. انار بهتر است با پره های داخلش خورده شود که قبض آن را افزایش می‌دهد مصلح انار هم این پره ها یا پی ها داخل آن است.

۴: ارزش غذایی انگور و انجیر چگونه است؟

  • انگور و انجیر تنها میوه‌هایی هستند که غذایت بالایی دارند و به جای یک وعده غذایی می توان از آن ها خورد. به ویژه در رژیم های لاغری که از ضعف و کم‌خونی جلوگیری می کند.
  • انجیر اگر در کنار غذا خورده شود چاق کننده است و اگر جایگزین وعده غذایی شود لاغر کننده است. در طب ایرانی در همه افراد نمی توان برای درمان یک بیماری از یک دارو استفاده کرد و درمان ممکن است برای هر فرد اختصاصی باشد ولی انجیر برای درمان انواع یبوست در انواع مزاج ها مفید است.
  • انگور و همه مشتقات آن (مویز، کشمش و شیره انگور) خون ساز های خوبی هستند. بهترین میان وعده برای کودکان مویز و بادام است که از کم خونی جلوگیری می کند، حتی افراد دیابتی اگر عملکرد کبدی خوبی داشته باشند، اصول سته ضروریه را رعایت کنند و داروهای خود را مصرف کنند می‌توانند با نظر پزشک از انگور و انجیر استفاده کنند.

۵: مصرف خرما برای چه کسانی مناسب تر است؟

در مناطقی که درخت خرما رشد می کند مانند جنوب ایران می توان بیشتر از خرما استفاده کرد و در مناطقی که نمی روید باید احتیاط کرد و حداکثر ۲ تا ۳ عدد روزانه میل شود، چون خرما خون را می‌سوزاند و خون سوداوی تولید می کند به ویژه در افرادی که مستعد بیماری های سوداوی هستند.

نکته: در تبلیغات مواد خوراکی که برای برخی بیماری ها مفید هستند باید بسیار دقت کرد که طبق اصول طب ایرانی باشد، بهترین تبلیغات آن است که با اصلاح سته ضروریه سبک زندگی مردم را اصلاح کرد و داروهای طب ایرانی را وارد زندگی مردم نکنیم.

۶: بهترین زمان برای خوردن خربزه و هندوانه چه زمانی است؟

بهتر است بین دو وعده غذایی خورده شوند و معده زیاد پر یا خالی نباشد چون اصطلاحا سریع الاستحاله هستند و هر خلطی داخل معده باشد به آن خلط تبدیل می‌شوند.

۵: شیرینی های ملایم

شیرینی های ملایم که از شکر و بادام تهیه شده باشند (لوز، مسقطی و …) بهتر از شیرینی های قنادی که با روغن مضر و آرد سفید تهیه می‌شود کمتر استفاده کرد.

سبزی‌ها لبنیات و حبوبات

این غذاها جزء  غذاهای فرعی هستند و هر کس به فراخور حال خود و بر اساس نیاز و مزاج خود از آنها استفاده می کند و با توجه به مطالب گفته شده توصیه به خوردن روزی چهار لیوان شیر جایگاهی نخواهد داشت یا رژیم های خام گیاه خواری تایید نمی شوند چون گوشت جزء غذاهای اصلی است ولی سبزی ها جزو غذاهای اصلی نیستند البته در برخی بیماری‌ها در مدت زمان کوتاهی می توان گوشت را حذف کرد و در احادیث نیز ذکر شده که مصرف گوشت بیش از ۴۰ روز نباید به تعویق بیفتد.

نکته: با خوردن هر ماده غذایی ویژگی های آن نیز به انسان منتقل می شود مثلاً نزدیکترین و شبیه ترین شیر به شیر انسان از نظر مواد مغذی شیر الاغ است ولی هیچگاه در منابع طب ایرانی توصیه به خوردن شیر الاغ نشده است. برای بچه‌ها نخستین شیر و تنها شیر، شیر مادر است، از شیر مادر مهر و عاطفه و عشق و خصایص انسانی به بدن نوزاد منتقل می‌شود همینطور است زیاد خوردن شیر گاو یا گوشت حیوانات وحشی یا مرغ.

 

****

منبع: برگرفته از کتاب مبانی طب ایرانی مقاله تدابیر خوردن و آشامیدن دکتر ناصر رضایی پور

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید