بلوغ به مجموعه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی گفته می‌شود که شخص را شبیه انسان بالغ می کند و به وی قدرت بچه دار شدن می دهد. بیشتر این تغییرات جنبه جنسی دارند و به غدد و اندامهای جنسی مرتبط می‌شود. به همین علت این جنبه از بلوغ باعث ایجاد آمادگی احساس نیاز به توانایی جنسی و تولید مثل می‌شود. در ادامه به تبیین علل و مکانیسم بلوغ از دیدگاه طب ایرانی و طب نوین می پردازیم.

بلوغ از دیدگاه طب نوین:

در طب آلوپاتیک (طب نوین) عامل اصلی ایجاد بلوغ شروع ترشح هورمون های جنسی و مکانیسم بلوغ در تغییرات هورمونی می باشد.

علت اصلی بلوغ چیست؟

عامل اصلی یا مکانیسم بلوغ از دیدگاه طب جدید ترشحات غدد درون ریز است؛ که اصلی ترین آنها عبارت است از:

  • غده هیپوتالاموس
  • غده هیپوفیز
  • غده تیروئید
  • غدد جنسی زنان و مردان

مکانیسم بلوغ از دید طب نوین چگونه است؟

این غدد با ترشح هورمون ها به داخل به جریان خون و تاثیر در بافت‌های هدف، سبب تغییرات در این اندام‌ها می‌شوند. علت آغاز آبشار بلوغ تغییر در فعالیت این غدد و میزان ترشحات آنها در سن خاص است.

عملکرد غدد موثر بر بلوغ چگونه است؟

  • ترشحات غده هیپوتالاموس در مغز آغازگر این فرایند است. ترشحات این غده بر روی غده هیپوفیز تاثیر می گذارد و سبب افزایش ناگهانی و شدید ترشح هورمون رشد و هورمون محرک غدد جنسی می شود که هورمون رشد عامل اصلی بلوغ جسمی مثل افزایش قد و حجم عضلات است.
  • هورمون محرک غدد جنسی با اثر بر اندام جنسی باعث ترشح هورمون های جنسی و بروز صفات ثانویه جنسی می ‌شود.
  • ترشحات غدد فوق کلیوی عامل رویش موی ها در نقاط مختلف بدن به جز صورت است. ترشحات غده تیروئید که مسئول سوخت و ساز بدن برای ترشحات سایر غدد ضروری است.

بلوغ از دیدگاه طب ایرانی:

از دیدگاه طب ایرانی مهمترین عامل سن آغاز بلوغ شرایط مزاجی است و موارد مختلف می تواند از طریق برهم زدن تعادل مزاجی فرد در فرآیند بلوغ اختلال ایجاد کرده و سن شروع آن را تغییر دهد.

علت بلوغ از دیدگاه طب ایرانی چیست؟

از دیدگاه طب ایرانی بلوغ محصول تغییرات مزاجی دوره های سنی ابتدای حیات انسان است. و مکانیسم بلوغ براساس این تغییرات مزاجی تعریف می شود. این مکتب طبی دو کیفیت گرمی و تری را عامل رشد و نمو دانسته و به طور کلی حیات انسان را تحت تأثیر این دو کیفیت می‌داند.

تاثیر گرمی و سردی بر پدیده رشد و نمو چگونه است؟

در شروع زندگی بیرون رحمی یعنی از تولد تا ابتدای جوانی که مزاج انسان گرم و تر است پدیده رشد و نمو را شاهد هستیم و در دیگر دوره‌های سنی با تغییر مزاج و خروج از گرمی و تری نمو نداریم و رشد نیز تنها در دو بعد به صورت چاق و لاغر شدن امکان پذیر است اما ممکن است این سوال در ذهن شما ایجاد شود که چرا در همین دوران رشد، گاهی با رشد و نمو تدریجی و گاهی با تغییرات سریع و جهش رشدی و پدیده بلوغ مواجه هستیم؟

دوران کودکی:

تغییرات رشدی انسان در ابتدای کودکی به تدریج صورت می‌گیرد، زیرا در این سنین مزاج رطوبت بیشتری دارد و کیفیت حرارت به سبب وجود رطوبت بیشتر فرصت بروز و ظهور کمتری می یابد؛ با افزایش سن به مرور زمان از میزان رطوبت کم شده و علائم حرارت در مزاج کودک نمایان می‌شود.

دوران نوجوانی:

پس از اینکه با افزایش سن از میزان رطوبت کم شده و علائم حرارت در مزاج کودک نمایان می‌شود به طوری که در حدود ۱۰ تا ۱۴ سالگی به اوج خود می‌رسد و در این زمان است که سرعت و جهش رشدی را داریم.

نکته: به طور کلی هر زمان که با سرعت و قوت در افعال و عملکردها مواجه شدیم مانند به سرعت صحبت کردن، تند قدم برداشتن، سرعت تصمیم گیری باید بدانیم که با کیفیت حرارت سر و کار داریم.

در این سنین نیز به محض بروز و ظهور حرارت فعل و انفعالات هورمونی و فیزیکی دوران بلوغ مانند آبشار آغاز می‌شود و تا زمانی که این تعادل بین حرارت و رطوبت مزاج برقرار باشد ادامه می‌یابد. به همین دلیل است که پدیده بلوغ در پسرها پر سر و صداتر از و جهش رشد قدی نیز در آن ها بیشتر از دختر هاست زیرا مزاج جنس مذکر از مونث گرم تر است.

دوران جوانی:

زمانی که حرارت بتواند از مقدار رطوبت بدن کم کند و مزاج انسان به سمت خشکی برود از سرعت رشد کاسته می‌شود و به مرور فرآیند بلوغ پایان می یابد، زیرا رطوبت نیز از ارکان رشد و نمو است و با کاهش آن رشد نیز متوقف می گردد. در نتیجه در سنین جوانی که مزاج گرم و خشک است، رشد آن هم بسیار کند و به تدریج به طور کامل متوقف می شود .

جایگاه حرارت در دوره نوجوانی و جوانی از دیدگاه جالینوس چگونه است؟

از نظر جالینوس حرارت مزاج در دوره نوجوانی و جوانی به لحاظ کمیت مساوی اما به لحاظ کیفیت و قوت تأثیر در دوره جوانی بیشتر است. زیرا میزان رطوبت در دوران کودکی بیشتر از جوانی است و از شدت حرارت می‌کاهد. به عنوان مثال تصور کنید حرارت خورشید که مقدار معینی است همزمان به مقداری آب و یک تکه سنگ که از نظر حجمی برابرند برخورد کند؛ ملاحظه می کنید پس از مدتی معین، شدت و سوزش حرارت آب از شدت و سوزش حرارت سنگ کمتر است. در واقع رطوبت آن از شدت حرارت کاسته است. این رطوبت لازمه نمو در کودکی و نوجوانی و کاهش آن در جوانی لازمه شدت و قوت عملکرد اندام ها است.

چگونه می توان دوران بلوغ سلامتی برای نوجوان فراهم کرد؟

پس با رعایت نکات و اصول حفظ سلامتی در دوران بلوغ و حفظ تعادل بین گرمی و تری با ورزش، تغذیه، آرامش روانی و … نوجوان ما می‌تواند دوران بلوغ را به سلامت بگذراند.

عامل ایجاد مشکلات بلوغ چیست؟

به هم خوردن تعادل مزاجی در این دوره سرنوشت ساز ممکن است فرزندان را با مشکلات متعدد دوران بلوغ روبه‌رو کند؛ به طوری که با افزایش در گرمی و تری دچار بلوغ زودرس و یا با کاهش شدید آن دچار کندی رشد گردد.

توجه به سلامت نوجوانان از دیدگاه طب ایرانی از چه زمانی باید آغاز شود؟

اما نکته قابل توجه این است که از دیدگاه طب ایرانی شروع تغییرات هورمونی ناشی از تغییرات مزاجی در دوران بلوغ است. چگونگی و آغاز این تغییرات از زمانی که جنین در رحم مادر قرار دارد شروع شده است. سلامتی فرد از زمان جنینی است نه تنها در دوران کوتاه بلوغ و نوجوانی.

این مسئله اهمیت توجه به سلامت نوجوانان را از دوران جنینی که در رحم مادر قرار دارند، تا جوانی را نشان می دهد. حتی قبل از آن یعنی زمانی که نطفه هنوز در رحم مادر قرار نگرفته است و بنابراین سلامت جسمی و روانی پدر و مادر نقش مهمی در سلامت جنین و نسل آینده دارد.

****

منبع: برگرفته از کتاب « طب سنتی و بلوغ دختران» نویسندگان: دکتر الهام اختری، دکتر مریم ایران زاد اصل، دکتر سمیه ماهروزاده» پزشک متخصص طب ایرانی زیر نظر استاد سودابه بیوس

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید