سرطان پستان، به صورت تغییرات رشد خارج از کنترل سلول ها در بافت پستان تعریف می شود. این رشد غیر طبیعی، در غدد تولیدکننده شیر (لوبولها) یا در مجاري که لوبولها را به نوك پستان مرتبط می سازند (داکت)، ایجاد می گردد. اما عوامل متعددی باعث افزایش احتمال بروز سرطان پستان در زنان می گردد، که در ادامه این عوامل را بررسی می نماییم.

عوامل خطر سرطان پستان کدام است؟

عوامل متعددي در بروز سرطان پستان دخالت دارند. به طور کلی می توان این عوامل را به سه دسته تقسیم کرد:

  • عوامل تغییر ناپذیر،
  • عوامل تغییر پذیر
  • سایر عوامل

الف: عوامل تغییرناپذیر سرطان پستان کدام است؟

عوامل تغییر ناپذیر سرطان پستان شامل موارد زیر است:

  1. سن و جنسیت،
  2. شرح حال خانوادگی،
  3. منارك زودرس (قاعدگی زودرس)،
  4. یائسگی دیررس،
  5. استعداد ژنتیکی.

۱: سن و جنسیت

علاوه بر جنس مؤنّث، افزایش سن، مهمترین عامل خطر براي سرطان پستان محسوب می گردد. شیوع سرطان پستان ، بعد از سن ۳۵سالگی در زنان بیشتر شده و بعد از سن ۸۰ سالگی به یک میزان ثابت می رسد. سرطان پستان در زنان جوان تر از ۲۰سال به ندرت دیده می شود و به طور قابل ملاحظه اي در طی دهه ۳۰تا اواسط دهه ۷۰زندگی افزایش و سپس به طور معنی داري کاهش می یابد. گرچه این بیماری در مردان هم دیده می شود اما تعداد مردان مبتلا یا در معرض خطر، نسبت میزان ابتلای زنان بسیار کمتر است.

۲: وراثت یا سابقه خانوادگی

زنان، مانند مردان با شرح حال خانوادگی سرطان پستان به ویژه داشتن نسبت خویشاوندي درجه یک (مادر، خواهر، دختر، پدر، برادر)، در افزایش خطر سرطان پستان در حال پیشرفت هستند. این خطر، افزایش بیشتري می یابد وقتی بیش از یک نسبت خویشاوندي درجه یک با سرطان پستان پیشرفته وجود داشته باشد. خطر سرطان پستان براي زنان داراي یک نسبت مؤنّث درجه یک با سرطان تشخیص داده شده در مقایسه با زنان بدون شرح حال خانوادگی، ۱و ۸ دهم برابر و نیز با داشتن دو نسبت درجه یک، ۳برابر و براي زنان با داشتن سه نسبت درجه یک یا بیشتر ۴برابر، افزایش می یابد. ذکر این نکته لازم است که قسمت اعظم زنان با داشتن یک یا بیشتر نسبت خویشاوندي درجه یک، هرگز به سمت سرطان پیشرفت نمی کنند و اکثر زنانی که مبتلا به سرطان می شوند، شرح حال خانوادگی بیماري را ذکر نمی کنند. همچنین شرح حال خانوادگی از سرطان تخمدان هم با افزایش خطر سرطان پستان در هر دو جنس زن و مرد همراه است. زنان با شرح حال سرطان پستان یا تخمدان در خانواده، باید با پزشک خود مشورت کنند؛ زیرا ممکن است وجود یک استعداد ژنتیکی براي سرطان مطرح باشد.

۳و۴: منارك زودرس (قاعدگی زودرس) و یائسگی دیررس

زنانی که سیکل هاي قاعدگی بیشتري داشته باشند و نیز زنان با شروع منارك قبل از ۱۲سالگی و یا یائسگی بعد از۵۵سالگی، احتمال خطر بیشتري براي سرطان پستان دارند که افزایش خطر ممکن است به دلیل زمان مواجهه طولانی تر با هورمون هاي جنسی باشد.

در سال هاي اخیر، سن قاعدگی در دختران، به میزان قابل توجهی کاهش یافته است و دلیل آن، تغییر در الگوي تغذیه و افزایش شیوع چاقی است؛ زیرا این عوامل، تعادل هورمونی را تحت تأثیر قرار می دهند.

۵: استعداد ژنتیکی

تخمین زده می شود که %۱۰-۵موارد سرطان پستان در زنان و %۴۰-۴موارد در مردان، از جهش هاي ارثی ژن هاي مستعدکننده سرطان پستان شامل شود، احتمال خطر براي زنان داراي جهش در ژن به ترتیب: %۶۰و %۸۵است. این جهش ها در کمتر از %۱ جمعیت عمومی وجود دارد؛ اگرچه جهش در دیگر ژن هاي شناخته شده نیز نشان داده شده است.

ب: عوامل تغییرپذیر یا عوامل خطر مرتبط با سبک زندگی

عوامل مرتبط با سبک زندگی شامل:

  • چاقی و اضافه وزن،
  • تغذیه،
  • عدم فعالیت فیزیکی،
  • مصرف الکل،
  • تنباکو،
  • داروهاي پیشگیري از بارداري خوراکی،
  • مصرف هورمون پس از یائسگی

۱:چاقی و اضافه وزن

چاقی پس از سن یائسگی ، خطر سرطان پستان را افزایش می دهد. خطر سرطان پستان پس از یائسگی،۱/۵برابر در زنان داراي اضافه وزن و حدود ۲برابر در زنان چاق نسبت به زنان لاغر بیشتر است. خطر سرطان پستان با زیادي وزن احتمالاً به سطوح بالاي استروژن مرتبط است؛ زیرا بافت چربی، بزرگ ترین منبع استروژن در زنان، پس از یائسگی است؛ همچنین چاقی یک عامل خطر براي دیابت تیپ ۲می باشد که تعدادي از مطالعات، آن را با افزایش خطر سرطان پستان پس از یائسگی مرتبط دانسته اند.

۲: تغذیه یا رژیم غذایی فرد

یافته ها نشان داد که رژیم غذایی پرچرب در طول دوره بزرگسالی، با افزایش متوسط خطر سرطان پستان در زنان قبل از یائسگی همراه بود. شواهدي وجود دارد که سطح بالاي مصرف میوه و سبزي ممکن است با کاهش خطر سرطان پستان هورمون گیرنده منفی همراه باشد .

۳: فعالیت فیزیکی

شواهد زیادي پیشنهاد می کنند که زنانی که فعالیت فیزیکی منظم دارند و نیز زنان پس از یائسگی نسبت به قبل از یائسگی، در مقایسه با زنانی که غیر فعال هستند، %۲۰-۱۰ خطر کمتري را براي سرطان پستان تجربه می کنند. چندین مطالعه نشان داده اند در زنانی که از لحاظ فیزیکی فعال بوده اند، نسبت به زنانی که هیچ فعالیت فیزیکی نداشته اند، خطر مرگ به طور کلی ۲۴تا %۶۷و خطر مرگ بعد از تشخیص سرطان پستان %۵۳-۵۰ کمتر است. ورزش منظم در دوره نوجوانی و بزرگسالی، می تواند به کاهش خطر سرطان پستان کمک کند و در بین نجات یافتگان از سرطان پستان، ورزش منظم می تواند عوارض جانبی درمان (پرتودرمانی و شیمی درمانی) را کاهش و احتمال زنده ماندن را افزایش دهد.

۴: الکل

مطالعات متعددي تأیید کرده اند که مصرف الکل، خطر سرطان پستان را تا حدود %۱۲-۷براي هر ۱۰گرم الکل مصرف شده در روز افزایش میدهد. افزایش خطر، وابسته به دوز است و بدون توجه به نوع الکل مصرف شده می باشد یک مکانیزم احتمالی براي افزایش خطر سرطان پستان توسط الکل، افزایش سطح استروژن و آندروژن است.

۵:تنباکو

انجمن سرطان آمریکا نشان داد که سیگاري ها در مقایسه با زنانی که هرگز سیگار نکشیده بودند، %۱۲خطر بیشتري براي سرطان پستان داشتند؛ همچنین تحقیق پیشنهاد می کند که خطر ممکن است براي زنانی که سیگارکشیدن را قبل از تولد اولین بچه شروع می کنند، بیشتر باشد.

۶: مصرف داروهاي پیشگیري از بارداري خوراکی

مصرف اخیر داروهاي پیشگیري از بارداري خوراکی ممکن است خطر سرطان پستان را تا حدود %۳۰-۱۰افزایش دهد. مطالعات، به فرمولاسیونهاي دوز بالاي استروژن داروهاي پیشگیري از بارداري خوراکی پرداخته اند و بیان کرده اند که میزان خطر با فرمولاسیون هاي دوز پایین مشخص نیست. زنانی که مصرف داروهاي پیشگیري از بارداري خوراکی را براي ۱۰سال یا بیشتر متوقف کرده باشند، خطر سرطان پستان در آنها مانند زنانی است که هرگز قرص مصرف نکرده اند .

۷: مصرف هورمون پس از یائسگی

مصرف هورمون هاي یائسگی یا هورمون درمانی پس از یائسگی با ترکیب استروژن و پروژسترون، خطر پیشرفت و مرگ ناشی از سرطان پستان را افزایش می دهد و افزایش خطر بیشتر با مصرف طولانی تر همراه است. در عرض ۵ سال بعد از قطع مصرف هورمون، خطر کاهش می یابد. استروژن به تنهایی براي زنانی که رحم ندارند، می تواند تجویز شود و کمتر نشان داده شده است که این درمان، خطر سرطان پستان را افزایش دهد. نتایج به روز از کارآزمایی تصادفی اولیه سلامت زنان نشان داد که استفاده از استروژن درمانی صرف، به طور متوسط براي  ۶سال، با کاهش خطر سرطان پستان همراه بوده است.

ج: سایر عوامل

از دیگر عوامل مرتبط با افزایش خطر سرطان پستان به موارد زیر می توان اشاره نمود که در مورد هر کدام، به اختصار توضیح داده می شود.

  • دانسیته پستان،
  • سطح هورمون هاي اندوژن،
  • حاملگی،
  • شیردهی
  • دانسیته معدنی استخوان
  • رادیاسیون

۱: تراکم بالای بافت استخوان

تراکم بالاي بافت پستان، یک عامل خطر مستقل قوي براي پیشرفت سرطان پستان می باشد.تعدادی از عوامل می تواند بر تراکم پستان تأثیر بگذارد مانند:

  • سن،
  • وضعیت یائسگی،
  • مصرف داروهاي مشخص مانند هورمون درمانی یائسگی،
  • حاملگی و ژنتیک،
  • تراکم پستان،

که این عوامل توسط عوامل ژنتیکی ارثی تأثیر می پذیرد. اما با افزایش سن، کاهش یافته و با حاملگی و یائسگی، کاهش بیشتري می یابد. درصد پایین تر دانسیته پستان، عموماً در بین زنان با وزن بدنی بالاتر به دلیل نسبت بیشتر بافت چربی نشان داده شده است. تعدادی از داروها، بر تراکم پستان تأثیر می گذارند. (تاموکسیفن) دانسیته را کاهش می دهد و هورمون درمانی ترکیبی یائسگی، دانسیته را افزایش می دهد. خطر سرطان پستان، با افزایش تراکم پستان افزایش می یابد. زنان با تراکم بسیار بالاي پستان، ۴-۶برابر بیشتر افزایش خطر سرطان پستان در مقایسه با زنان با حداقل تراکم پستان دارند .

۲: سطح هورمون هاي اندوژن

زنان، پس از یائسگی، با سطح بالاي هورمون هاي اندروژن، استروژن یا تستوسترون تولیدشده به طور طبیعی در بدن، (حدود ۲برابر خطر پیشرفت سرطان پستان در مقایسه با زنان با پایین ترین سطح هورمون ها دارند. سطح بالاي هورمون ها در گردش خون، با دیگر عوامل خطر سرطان پستان مانند: چاقی بعد از یائسگی و مصرف الکل در ارتباط است

۳: حاملگی

سن جوان تر در اولین حاملگی (کمتر از ۳۰ سال) و تعداد بیشتر حاملگی ها، خطر سرطان پستان را کاهش می دهد. اما یک افزایش موقّت در خطر سرطان پستان به دنبال حاملگی به ویژه در زنان مسن، در زمان اولین تولد نشان داده شده است .

۴: شیردهی

شیردهی براي یک سال یا بیشتر، اندکی خطر سرطان پستان را در کل کاهش می دهد. یک توضیح احتمالی ممکن است این باشد که شیردهی، قاعدگی را مهار می کند. بدین ترتیب تعداد سیکل هاي قاعدگی را کاهش می دهد. توضیح احتمالی دیگر اینکه تغییرات ساختاري که به دنبال شیردهی در پستان رخ می دهند، می تواند موجب کاهش سرطان پستان شود .

۵: دانسیته معدنی استخوان

دانسیته بالاي معدنی استخوان در زن پس از یائسگی، با افزایش خطر سرطان پستان همراه بوده است. دانسیته استخوان، یک عامل خطر مستقل براي سرطان پستان نیست ولی یک نشانگر براي مواجهه تجمعی با استروژن است. دانسیتومتري استخوان به طور معمول براي تشخیص زنان در معرض خطر پوکی استخوان انجام می شود. این روش ممکن است در تعیین در معرض خطر بودن زنان براي پیشرفت سرطان پستان نیز کمک کننده باشد.

۶: رادیاسیون

خطر سرطان پستان در بین زنانی که براي اولین بار در سنین جوانتر اشعه دریافت کرده بودند در حدود ۸سال بعد از اشعه درمانی، شروع به افزایش می کند و براي بیش از ۲۵سال ادامه می یابد.

۷: آلاینده هاي محیطی

مواجهه طولانی با دوز بالا با بسیاري از مواد شیمیایی صنعتی، می تواند پیشرفت تومور پستان را افزایش دهد.

۸: مواجهه هاي شغلی

یک تعداد از حِرَف و مشاغل، با خطر سرطان پستان در ارتباط است.

۱) مواد شیمیایی

زنانی که در تسهیلات استریلیزاسیون تجاري کار می کردند، و  با سطوح بالاي اکسید اتیلن مواجهه یافته بودند این مواد شیمیایی، موجب افزایش ابتلا به سرطان پستان هستند.

۲) شیفت کاری شب

در مطالعات انجام شده بر روي پرستاران شیفت کاري شب و مهمانداران هواپیما که از مناطق مختلف جغرافیایی میگذرند و اختلال ریتم سیرکادین را تجربه می کنند، افزایش خطر سرطان پستان با اشتغال طولانی مدت نشان داده شده است.

۳) نور شب

مواجهه با نور در شب هنگام، موجب اختلال ریتم سیرکادین و افزایش شیوع سرطان می گردد.

****

منبع: برگرفته از مقاله «سرطان پستان یک بیماری قابل پیشگیری» نویسندگان: زویا طاهرگورابی ،میترا مودي ،بهزاد مصباح زاده

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید