علاوه بر توجه به نوع مواد غذایی، بهداشت غذا خوردن، خواص و پرهیزات غذایی، اصول صحیح غذا خوردن توجه به عادات غذایی و ایجاد عادات صحیح غذا خوردن نیز اهمیت دارد. در ادامه به بررسی مواردی می پردازیم که از نظر طب ایرانی عادات صحیح خوردن غذا می باشد.

۱: توجه به عمل هضم 

یکی از مهم ترین عادات خوردن غذا توجه به موضوع هضم غذا در بدن می باشد. همان طور که قبل از پخت غذا باید مواد لازم برای طبخ را آماده نمود، برای هضم غذا در بدن هم می بایست موارد لازم جهت گوارش را تهیه کرد.

اهمیت هضم غذا :

از ابتدایی ترین این موارد خوب جویدن غذا است تا فرصت برای هضم دهانی وجود داشته باشد. معده انسان بر خلاف معده برخی حیوانات قابلیت گوارش مواد آسیاب نشده را ندارد. در نتیجه موادی که در دهان نرم نشده باشد پس از یک هضم کند و پرزحمت به صورت هضم نشده وارد روده ها می شود. این رویه در غذا خوردن، انواع مشکلات گوارشی و سوء هضم مواد مختلف را موجب می شود.

به عبارتی در هیچ کجای دستگاه گوارش به جز دهان دندان وجود ندارد. بنابراین همیشه باید ملاحظه معده و لوله گوارش را کرد. چرا که عمل هضم منشا ادامه حیات انسان است.

رابطه بین سرعت خوردن غذا و چاقی:

در این زمینه پژوهش های مختلفی انجام شده است محققان در ژاپن به این نتیجه رسیدند که آهسته غذا خوردن به لاغر شدن کمک می‌کند در این مطالعه ۶۰ هزار نفر طی سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳ مورد بررسی قرار گرفتند و سرعت غذا خوردن آنها به سه گروه: تند، معمولی و کند تقسیم‌بندی شد.

نتیجه این آزمایش به شرح زیر بود:

  • احتمال بروز چاقی در افرادی که با سرعت عادی غذا می‌خوردند در مقایسه با افرادی که تند غذا می‌خوردند ۲۹ درصد کمتر است.
  •  احتمال بروز چاقی در افرادی که از سرعت عادی کند تر غذا می خورند ۴۲ درصد کاهش می‌یابد.

مقدار زمان مناسب برای هضم در معده:

هضم غذا در معده افراد مختلف متفاوت است و بین ۲ تا ۴ ساعت می باشد.

وضعیت صحیح بدن بعد از خوردن غذا:

نکته مهم دیگر در توجه به عمل هضم این است که پس از خوردن غذا نباید فورا مشغول به کار شدید بدنی یا فکری شد و باید به بدن به اندازه هضم غذا در معده فرصت داد. بنابراین پس از صرف غذا بدون فعالیت شدید بدنی باید استراحت متناسب با آن مانند صحبت های متفرقه، گردش، مطالعه روزنامه و … انجام داد. البته خوابیدن بلافاصله پس از خوردن غذا نیز توصیه نمی‌شود.


۲: زمان غذا خوردن

در پاسخ به این سوال که چه زمانی باید غذا خورد؟ یا وقت مناسب برای صرف هر وعده غذایی چگونه مشخص می شود؟ و سوالاتی از این دست باید به بحث اشتها توجه نمود. خوردن غذا در زمان اشتهای واقعی بسیار با اهمیت است.

الف: اهمیت اشتها

در روایات اسلامی به خوردن غذا تنها در صورت داشتن اشتهای واقعی یا اشتهای صادق بسیار تاکید شده است. هیچگاه نباید غذا در هنگام سیری خورده شود، چرا که بیماری های فراوانی را پدید می‌آورد. تا جایی که بعضی از حکما گفته اند: «چیزی را که با اشتها می خوری تو آن را خورده ولی چیزی که بدون اشتها می خوری آن تو را خورده است یعنی بیمار و ناتوانت می‌کند.»

مقاومت برای نخوردن غذا چه عوارضی دارد؟

همچنین هنگام اشتهای واقعی مقاومت برای نخوردن صحیح نیست؛ زیرا موجب سرازیر شدن مواد نامناسب به سوی معده فرد و بروز برخی بیماری های گوارشی می‌شود .

در صورتی که در زمان اشتهای واقعی امکان خوردن غذا نبود، چه باید کرد؟

تاخیر انداختن غذا بیشتر از نیم تا یک ساعت پس از ایجاد اشتهای واقعی صحیح نیست. اما اگر این مسئله رخ داد ابتدا مقداری شربت های سکنجبین، لیموی تازه ،غوره و یا انار ترش به شرط سلامتی معده میل شود، سپس غذا را تناول کنید.

ب: کم اشتهایی

عدم رعایت اصول شش گانه تندرستی می‌تواند سبب کاهش اشتها خصوصاً در کودکان شود یکی از مهمترین این عوامل اختلال خواب کودکان است خواب روز در همه سنین سبب ایجاد بی اشتهایی به غذا می شود این مطلب در کودکانی که تا ساعتی از شب بیدار و در عوض در هنگام روز می خوابند نمایان تر است.

باید توجه داشت که برای ایجاد عادات صحیح خوردن غذا در اولین اقدام باید به اصلاح زمان غذا خوردن و پس از آن ایجاد نظم در غذا خوردن پرداخت.


۳: نظم در زمان غذا خوردن

یک توصیه کلی این است که فاصله بین وعده های غذایی کمتر از ۴ ساعت و بیشتر از ۶ ساعت نشود.

اهمیت وعده های غذایی در طب ایرانی چگونه است؟

در طب ایرانی اهمیت خوردن غذا در موقع مناسب و انتخاب وعده های غذایی بسیار با اهمیت است.

۱) صبحانه:

صبحانه در ابتدای روز میل شود و سبک و مقوی باشد. به هیچ وجه با معده خالی کار روزانه آغاز نشود چرا که معده خالی و نیازمند و غذا مواد نامناسب را به سمت خود جذب می‌کند.

چرا  صبحانه اهمیت دارد؟

امروزه در مطالعات مشخص شده است که مصرف‌کنندگان صبحانه مواد مغذی و فیبر بیشتر چربی کمتر و کالری یک نواخت تری دریافت می کنند.

اگر صبحانه حذف شود چه اتفاقی می افتد؟

کمبود مواد مغذی و ویتامینD کلسیم آهن و ویتامینA فسفر روی و منیزیم در کسانی که صبحانه مصرف نمی کنند، شایع‌تر است. در نتیجه تشویق به مصرف صبحانه خصوصاً در کودکان و نوجوانان بسیار با اهمیت است.

۲) شام:

شام نیز در ابتدای شب میل شود و با فاصله از زمان خواب میل شود اما هرگز نباید وعده شام را حذف کرد .

چرا نباید وعده شام را حذف کرد؟

حذف شام سبب ایجاد ضعفی در بدن می‌شود که جبران ناپذیر است این مسئله به خصوص در مورد سالمندان دارای اهمیت بیشتری است .

۳) وعده غذایی اصلی:

بهتر است وعده اصلی غذایی در معتدل ترین زمان شبانه روز میل شود، یعنی در فصول گرم سال حدود صبح و غروب و در زمستان هنگام ظهر.


۴: میزان غذا خوردن

فرد زمانی باید دست از خوردن غذا بکشد که هنوز مقداری اشتها داشته باشد چرا که برای هضم مناسب غذا همواره باید مقداری فضای خالی در معده وجود داشته باشد.

رفع عارضه احساس گرما پس از صرف غذا چگونه است؟

برخی افراد بعد از خوردن غذا احساس گرما می کند سپس ظاهر بدنشان سرد شده و در نهایت حس مورمور شدن پوست یا لرز در آنها ایجاد می‌شود در این اشخاص توصیه می‌گردد غذا را در وعده‌های غذایی مکرر و کم حجم میل کنند.


۵: تعداد وعده های اصلی غذایی

طبق توصیه ابوعلی سینا در کتاب قانون بهتر است که هر دو روز سه بار غذای اصلی را خورد.

بدین صورت که در یک روز صبح و عصر غذا بخورند روز دیگر هنگام ظهر. البته این توصیه برای همگان صدق نمی‌کند؛ مثلاً کودکان و نوجوانان گرم‌مزاج نیاز به ۳ تا ۴ وعده غذا در روز دارند. یا سالمندان و افراد ضعیف سرد مزاج می تواند یک تا دو وعده غذای اصلی در روز میل کنند. همچنین فردی که عادت به خوردن سه وعده غذایی دارد نمی‌تواند به طور ناگهانی تعداد وعده‌های خود را کاهش بدهد و برعکس.


۶: تفاوت غذا در فصول مختلف

انتخاب نوع غذا از لحاظ طبع آن و همچنین میزان حرارت آن باید متناسب با فصول باشد.

زمستان:

در زمستان حرارت باطن فرد بیشتر است بنابراین باید همه کار غذا و هم کالری غذا بیشتر باشد و توصیه می گردد در زمستان غذای گرم با دمای بالاتر صرف شود.

تابستان:

در تابستان برعکس آن باشد چون در تابستان باطن بدن فرد سرد و بنابراین هضم ضعیف است. همچنین توصیه می گردد در تابستان غذای خنک با دمای پایین تر میل شود.

پاییز و بهار:

بهتر از غذا در بهار و پاییز از این دو جهت معتدل باشد.


۷: تناسب غذا خوردن

لازم است که همه افراد در خوردن خود جانب اعتدال را نگه دارند همانطور که ذکر شد گرسنگی بسیار و همچنین خوردن حجم زیاد در یک وعده هیچکدام مناسب نیستند.

در صورتی که در خوردن غذا زیاده روی شود، راه حل چیست؟

توصیه کلی که در موارد زیاده روی در یک وعده غذایی یا پرخوری می‌شود این است که فرد در روز بعد غذای کمی مصرف کند در واقع گرسنگی بکشد تا غذای قبلی هضم کامل دارد و حتی مواد زائد نیز از بدن دفع شود. البته تکرار زیاد این اقدام خطرناک است و می‌تواند سبب ضعف گردد.


۸: پرهیزات غذایی

نباید در انجام پرهیز غذایی و مصرف انحصاری غذاهایی همچون جوجه و سوپ های لطیف زیاده‌روی کرد. زیرا این موارد برای بیماران توصیه می‌شود نه افراد سالم و موجب ضعف و لاغری بدن فرد می‌شود. بقراط حکیم می گوید: «پرهیز در حالت سلامتی مانند ناپرهیزی در حالت بیماری است.»


۹: قوت بدن فرد

از نظر طب ایرانی فردی که نیروی بدنی قوی دارد، می تواند حجم بیشتری از غذا را در یک وعده میل کند. البته نباید تا حدی زیاده روی کند که موجب تنگی نفس شود.


۱۰: عدم مداومت بر غذای واحد

فرد سالم استمرار بر مصرف یک نوع غذا نداشته باشد. یعنی غذای هر روز او با روزهای دیگر متفاوت باشد و از غذاهای متنوع استفاده کند. 

نکته: توجه شود که منظور این نیست که در یک وعده چند نوع غذا با هم خورده شود.

****

منبع: برگرفته از کتاب «اصول خوردن و آشامیدن» نویسندگان: «دکتر سمیه فتحعلی، دکتر فاطمه علیزاده، دکتر فاطمه مرادی» پزشک متخصص طب ایرانی

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید