سوء هاضمه یکی از بیماری های شایع دستگاه گوارش می باشد که امروزه با تغییرات سبک زندگی و تغییر عادات غذایی افراد، به بیماری همه گیر تبدیل شده است. برای بررسی کامل این بیماری، نخست شناخت تعاریف بیماری، سپس بررسی علل و علائم سوء هاضمه و در پایان ارائه توصیه های درمانی برای درمان سوء هاضمه قرار دارد. در ادامه به شناخت تعاریف سوء هاضمه می پردازیم.

تاریخچه کشف مشکلات هضمی (سوء هاضمه) چه زمانی است؟

از نظر تاریخی سوء هاضمه به زمان جالینوس برمیگردد جالینوس سوء هاضمه را به عنوان سوء مزاجی که باعث ضعف معده میشود تعریف نموده است.

سوء هاضمه چیست؟

سوء هاضمه به وجود حداقل یک علامت از چهار علامت احساس سنگینی پس از غذا خوردن سیری زودرس درد یا سوزش اپی گاستر (درد سر دل) که هیچ علت توجیه کننده ارگانیک سیستمیک و متابولیک نداشته باشد تعریف می شود

البته علائم شایع سوءهاضمه چیست؟

علائم شایع سوء هاضمه شامل درد سر دل، نفخ، احساس سیری زودرس، احساس سنگینی پس از غذا خوردن، سوزش سر دل، آروغ بیش از حد، حالت تهوع و استفراغ است.

شرایط تشخیص سوء هاضمه چیست؟

بر اساس معیارهای بالا باید از شروع علائم بیماری حداقل ۶ ماه گذشته باشد و بیمار حداقل ۳ ماه مداوم علامت داشته باشد.

علائم سوء هاضمه از دیدگاه طب ایرانی چیست؟

از دیدگاه طب سنتی ایران علائم سوء هاضمه با علائم ضعف هضم و سوء هضم مشابهت دارد ابن سینا در کتاب قانون ذکر می‌کند که در صورتی که این اختلال در هضم ناشی از ورم و زخم معده و مرتبط با غذاهای مصرف شده نباشد علتش سوء مزاج است که اغلب ناشی از سردی و رطوبت است و سایر سوء مزاج ها کمتر شایع اند.

مهمترین عوامل خطر ابتلا به سوء هاضمه چیست؟

مهمترین عوامل خطر ابتلا به سوء هاضمه عملکردی شامل ابتلا به عفونت (هلیکوباکتر پیلوری کمپیلو باکتر) عوامل ژنتیکی،چاقی، عوامل روحی روانی،ابتلا به سایر بیماری های عملکردی دستگاه گوارش،سبک زندگی نامناسب،حساسیت غذایی به برخی کربوهیدرات ها و پروتئین ها و مصرف دخانیات می باشند.

شایعترین علت سوء هاضمه چیست؟

شایعترین علت سوء هاضمه، سوء هاضمه عملکردی است ولی بسیاری از بیماری‌ها مانند:

  • اختلالات مرتبط با دستگاه گوارش
  • بیماریهای سیستمیک
  • علل دارویی 
  • اختلالات مرتبط با کیسه صفرا و پانکراس 

درمان سوء هاضمه در طب رایج چگونه است؟

در طب رایج مهمترین رویکردهای درمانی در بیماری سوء هاضمه عملکردی شامل توصیه های مرتبط با سبک زندگی و رژیم غذایی است در بیماران با علائم خفیف تا متوسط اطمینان بخشی و اصلاح سبک زندگی توصیه می‌شود. درمانهای دارویی تنها برای بیماران با علائم شدید یا عدم پاسخ درمانی به اصلاح سبک زندگی تجویز می گردد.

تعریف سوء هاضمه از دیدگاه طب سنتی چیست؟

از دیدگاه طب ایرانی هضمی که به طور طبیعی انجام نشود سوء هاضمه نامیده می شود بیماری های مرتبط با هضم با عنوان های هضم ضعیف (ضعف الهضم) هضم غیرطبیعی(سوءالهضم) و عدم هضم(تخمه) توضیح داده شده است.

ضعف هضم چیست؟

در حالت ضعف هضم کارکرد معده ضعیف می‌شود و هضم با تأخیر صورت می گیرد.

علل عمده ضعف هضم چیست؟

عبارت اند از سوء مزاج های معده و بیماری‌های مشارکتی معده با سایر اعضا مانند مغز کبد و… سوء مزاج سرد قوی‌ترین عامل ضعف هضم به شمار می آید.

سوء هضم چیست؟

در حالت سوء هضم معده قادر به هضم مناسب غذا نیست و کیموس (ماده تشکیل شده آماده هضم) حاصل از هضم کیفیت نامناسب دارد و قابل جذب به اعضا نیست.

عدم هضم چیست؟

در حالت عدم هضم (تخمه) هیچ هضمی صورت نمی گیرد.

ارتباط نوع بیماری هضم با شرایط مزاجی فرد چگونه است؟

  • سندرم ناراحتی پس از غذا خوردن بیشتر با سوء مزاج های مادی سرد و تر مرتبط است.
  • سندرم درد اپی گاستر (درد سر دل) بیشتر با سوء مزاج های مادی گرم و خشک یا مادی سرد و خشک ارتباط دارد.

در بسیاری از موارد بیمار علائم دو سندرم را به طور همزمان دارد که با سوء مزاج های مختلط مشابهت دارد.

درمان سوء هاضمه در طب ایرانی چگونه است؟

در بیماران با علائم خفیف تا متوسط اطمینان بخشی و اصلاح سبک زندگی کافی است و تدابیر کلی و تدابیر خاص سوء مزاج توصیه می گردد.

درمان سه مرحله دارد: 

۱_اصلاح سبک زندگی که شامل تدابیر کلی و تدابیر خاص هر نوع سوء مزاج است

۲_درمان با دارو

۳_درمان های دستی

تدابیر کلی در سوء هاضمه عملکردی چیست؟

  1. غذا را در محیط آرام و بانشاط مصرف کرده و حین غذا خوردن صحبت نکنید.
  2. از نوشیدن آب سرد خصوصاً در حالت ناشتا بپرهیزید.
  3. قبل از شروع احساس گرسنگی غذا نخورید و هنوز که مقداری اشتها باقی است از خوردن دست بکشید.
  4. هضم از دهان آغاز می‌شود بنابراین غذا را خوب بجوید و به آرامی فرو ببرید.
  5. از مصرف هر گونه مایعات حتی آب همراه با غذا و تا یک ساعت پس از غذا پرهیز کنید و در صورت تشنگی مقدار کمی آب با عسل یا سکنجبین میل نمایید.
  6. از مصرف چند نوع غذا در یک وعده غذایی پرهیز کنید.
  7. از زیاده روی در مصرف غذاهای ترش و شور تند و یا چرب پرهیز کنید.
  8. به عنوان میان وعده از مویز بادام بو داده و پسته استفاده کنید
  9. در صورتی که بیمار منع مصرف شیرینی ها را نداشته باشد مربای به، هویج، سیب، آمله و بالنگ برای صبحانه توصیه می گردد
  10. حتی المقدور از مصرف غذاهای دیرهضم مانند ماکارونی، لازانیا غذاهای سرخ کردنی و چرب و غذا های حاوی انواع رشته های خمیری مانند آش رشته را کاهش دهید.
  11. از مصرف انواع فست فود سوسیس کالباس انواع سس ها و سایر تنقلات مصنوعی مثل پفک ژله و… پرهیز کنید
  12. تا دو ساعت پس از مصرف غذا از فعالیت فیزیکی شدید اجتناب کنید البته قدم زدن آهسته بعد از غذا به هضم غذا کمک میکند.
  13. ورزش متعادل اساس حفظ سلامتی شماست بنابراین ورزش روزانه فراموش نشود.
  14. فشارهای عصبی و روحی علائم بیماری را تشدید می نمایند حتی الامکان از شرایط تنش زا بپرهیزید.

 

****

نویسنده: برگرفته از کتاب راهنمای بالینی سوء هاضمه « کارگروه تدوین راهنمای بالینی طب ایرانی» به کوشش « آقای دکتر محمد شجاع» پزشک متخصص طب ایرانی

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید