بدن انسان در دوران بارداری دستخوش تغییرات بسیاری می گردد، از جمله یبوست که دومین شکایت گوارشی شایع در بین زنان باردار است. از آنجایی که بروز یبوست عوارض متعددی را در مادر و جنین به همراه دارد، همچنین مصرف بسیاری از داروها در دوران بارداری ممنوعیت دارد، لذا تنظیم برنامه غذایی روزانه و نحوه زندگی برای مقابله با این مشکل و تدابیری برای ایجاد یک بارداری سالم ضروری است. در ادامه به بررسی دلایل و درمان یبوست در باداری در طب سنتی و نوین و بررسی توصیه های طب ایرانی در این زمینه می پردازیم.

چرا زن باردار دچار یبوست می شود؟

در دوران بارداری به دنبال تغییراتی که در بدن ایجاد می شود، بیمار دچار یکسری عوارض می گردد. شایع ترین تغییرات در دستگاه گوارش، طی دوران بارداری عبارتند از :

  • تهوع،
  • استفراغ،
  • سوزش سر دل
  • و یبوست

که مورد اخیر (یبوست) پس از تهوع، شایع ترین شکایت گوارشی این دوران است .

میزان شیوع یبوست در خانم های باردار چه میزان است؟

 آمارها نشان می دهد تا %۴۴ خانم های باردار در طول بارداری دچار یبوست می شوند؛ لزوماً کسانی که در طی بارداری دچار یبوست می شوند، قبل از آن شکایتی از این مشکل ندارند و تنها %۲۵ آنها سابقه یبوست قبل از بارداری را می دهند که البته این گروه در طول بارداری دچار تشدید علائم می گردند. افزایش حرکات بدنی، مصرف فیبر و رعایت رژیم غذایی به این بیماران توصیه می شود، هرچند بیمارانی که به اختلالات دفعی مبتلا می باشند، پاسخ مطلوبی به این درمان نمی دهند.

***

یبوست در بارداری از دیدگاه پزشکی رایج

تعریف یبوست بارداری در پزشکی رایج چیست؟

بدن انسان در دوران بارداری دستخوش تغییرات بسیاری می گردد، از جمله یبوست که دومین شکایت گوارشی شایع در بین زنان باردار است.

علل ایجاد یبوست بارداری در پزشکی جدید چیست؟

علل متعدی برای این موضوع ذکر می شود؛ از جمله:

  • تأثیرات هورمونی روی دستگاه گوارش با کاهش حرکات عضلات صاف روده و اثر آن بر ترانزیت روده ای؛
  • افزایش جذب آب در کولون به علت افزایش آلدوسترون و ایجاد مدفوع سفت؛
  • کاهش فعالیت بدنی فرد طی این دوران؛
  • تأثیر مکانیکی بزرگ شدن جنین و جفت بر روی روده ها.

درمان این بیماری در پزشکی جدید چگونه است؟

درمان در حاملگی تنها در مواردی توصیه می شود که علائم بسیار شدید باشد و پزشک مطمئن باشد داروی توصیه شده تراتوژن نیست. باید از مطمئن ترین و بی خطر ترین درمان استفاده کرد.

در مواردی که علائم و نشانه های هشدار دهنده دیده نمی شود:

در این موارد توصیه به افزایش حرکات بدنی، مصرف فیبر و رعایت رژیم غذایی در اولویت هستند.

در مورادی که بیماران که به اختلالات دفعی مبتلا می باشند:

این بیماران پاسخ مطلوبی به درمان اول نمی دهند. درمان این گروه به صورت رفتاردرمانی و آموزش هماهنگی انقباضات عضلات کف لگن و اسفنکتر مقعدی است. مرحله بعدی درمان، تجویز مکمل های فیبری، سپس ملین های اسموتیک نظیر هیدروکسیدمنیزیم و لاکتولوز است.

نکته: تاثیر مصرف انواع روغن ها

  • روغن هایی مثل روغن کرچک می توانند موجب انقباضات رحمی زودرس گردد.
  • روغن های معدنی روی جذب مادری ویتامین های محلول در چربی اثر می گذارند، مثلاً با تأثیر روی ویتامین k منجر به هیپوپروترومبینمی و خونریزی می شوند.
  • لاکساتیوهای محرکی چون «سنا» باید با احتیاط در این دوران استفاده شود، هرچند استفاده کوتاه مدت آن خطر چندانی را به دنبال ندارد.
  • پسیلیوم اگرچه در دوران بارداری نسبتا بی خطر است، اما می تواند موجب نفخ شکم و دردهای کرامپی گردد که ضرورت احتیاط در استفاده از آن را می طلبد.

بنابراین بهتر است تا حد ممکن درمان دارویی در این دوران توصیه نگردد.

***

یبوست در بارداری از دیدگاه طب سنتی

از دیدگاه طب ایرانی چرا خانم های باردار دچار یبوست می شوند؟

ایجاد یا تشدید یبوست در این دوران، می تواند به علل زیر باشد:

  • افزایش مصرف جنین و تولید فضولات کمتر در طی بارداری
  • افزایش حجم رحم و فشار بر کولون و روده مستقیم.

از نظر طب ایرانی یبوست طی بارداری چه عوارضی ایجاد می کند؟

  • سردرد؛
  • افزایش حرارت در شکم؛
  • قراقر (صداهای ناشی از حرکت ریاح در شکم)؛
  • مغص (دل پیچه)؛
  • احساس سنگینی در زن حامله؛
  • التهاب روده و تحریک انقباضات رحمی در موارد شدید.

روش درمانی طب ایرانی برای این بیماری چیست؟

در طب سنتی ایران در کنار اهمیت بیان تدابیر بارداری، رفع یبوست در بارداری نیز به شدت مورد توصیه قرار گرفته و حتی نقش لینت مزاج در کاهش اکثر عوارض حاملگی بسیار برجسته شده است. به علت مجاورت رحم و روده ها، یبوست طی این دوران میتواند برای مادر و جنین مشکل ساز باشد، لذا حکمای طب ایرانی تأکید بر حل آن داشتند. یقیناً در صورتی که فرد از قبل دچار این مشکل بوده، باید بسته به عللی که در بالا ذکر شد، درمان مناسب را قبل از اقدام به بارداری داشته باشد، درمان یبوست ابتدا متمرکز بر رفع اسباب ایجادکننده یبوست مانند مصرف غذاهای خشک و… است و در ادامه بر درمان سوء مزاج های گوارشی و غیرگوارشی مؤثر در یبوست نیز توجه دارد. اما در طب سنتی ایران خط اول درمان یبوست حاملگی، تغییر سبک زندگی است.

طب ایرانی برای تغییر سبک زندگی در دوران بارداری چه توصیه هایی دارد؟

 به طور کلی توصیه هایی ذیل جهت برطرف نمودن این عارضه در این دوران مفید است:

  • مراقبت های غذایی (مصرف سوپ های ساده و کمی چرب)
  • ورزش و پیاده روی ملایم ؛
  • استحمام با آب گرم؛
  • پوشاندن شکم با یک پارچه نرم جهت گرم کردن امعا؛
  • استفاده از غذاهایی که موجب تقویت معده می شود، مانند غذاهایی با هضم آسان و غیر نفاخ؛
  • استفاده از ترکیباتی مانند شیر و شکر، حریره و روغن بادام، سوپ مرغ فربه، خورش کدو و انار دانه؛
  • اجتناب از امتلای غذایی و بسیار خوردن و در هم خوردن؛
  • استفاده از داروها (طبق تجویز متخصص طب ایرانی) جهت تقویت معده و تحلیل مواد تجمع یافته مفید است؛
  • از میان میوه ها مویز، انجیر، گلابی، آب انار شیرین، به شیرین، سیب میخوش و بادام پوست گرفته برای این دوران بسیار مفید است.

آیا در طب ایرانی درمان دارویی برای یبوست بارداری وجود دارد؟

 ممکن است لازم باشد ابتدا روده ها تخلیه شده، سپس اقدامات دیگر انجام شود. در اینجا استفاده از حقنه و تنقیه روده ها با داروی متناسب با علت یبوست توصیه می گردد، اما در بارداری نمی تواند کاربرد مطمئنی داشته باشد .

آیا می توان از داروهای ملین استفاده کرد؟

تعریف ملین: دارویی که به اخلاط و رطوبت های موجود در روده ها چسبیده، آنها را دفع می نماید به شرطی که جذب زیادی از روده ها نداشته باشد، مثل فلوس، ترنجبین، شیرخشت، شکر سرخ، تمر هندی و آلو بخارا و…

تفاوت داروهای ملین و مسهل چیست؟

اگرچه ممکن است واژه ملین و مسهل معادل هم پنداشته شوند، ولی در متون طب سنتی ایران مفاهیم متفاوتی دارند. مسهل برای داروهایی به کار میرود که قادرند مواد را از اعضای مختلف بدن خارج کرده، به سمت مجاری دفعی از جمله دستگاه گوارش حرکت دهند، اما ملین دارویی است که تنها قادر به دفع مواد موجود در معده و امعا است و به تنهایی نمی تواند مواد را از نقاط دیگر بدن به سمت دستگاه گوارش بکشاند، لذا مسهل ها قویتر از ملین ها هستند. بنابراین داروهای مسهل طی بارداری توصیه نمی گردند. داروهای ملین اثرات ضعیف تری دارند به همین دلیل اثرات مضر کمتری نیز بر بدن زن باردار میگذارند.

چرا در بارداری نباید از داروهای مسهل استفاده کرد؟

توصیه به پرهیز از مصرف مسهل در زمان بارداری به این دلیل است که رحم با روده ها مشارکت و مجاورت دارد و دفع مکرر و اسهال شدید که عارضه مسهلات قوی است، باعث ضعف رحم و امکان سقط می شود. از بین ملینات نیز تنها برخی در دوران بارداری قابل استفاده هستند که بر حسب مزاج و رعایت عادات می توان از ملینات لطیف استفاده نمود، به شرطی که با تجویز آنها فرد دچار دلپیچه نگردد.

چه زمانی می توان از داروهای ملین برای زن باردار مبتلا به یبوست استفاده کرد؟

به طور کلی در صورت عدم ایجاد لینت با تدابیر ذکرشده، می توان درمان دارویی را از دسته ملینها با احتیاط شروع کرد.

لازم به ذکر است که در طب سنتی ایران هرگز به خانم باردار اجازه مصرف هر گونه ملینی داده نمی شود و از مجموعه بزرگ ملینات و مسهلات، تنها اجازه مصرف چندین داروی گیاهی داده می شود، تا جایی که حتی ملین هایی چون گل بنفشه، گل ختمی و گل خبازی توصیه نمی گردد. همچنین روغن مالی شکم با روغن های گرمِ مؤثر در درمان یبوست، در این دوران توصیه نمی شود.

 

****

منبع: مقاله «یبوست در بارداری از دیدگاه طب سنتی ایران» در فصلنامه تاریخ پزشكي سال نهم، شماره سی ام، بهار ۱۳۹۳ نویسندگان: «دکتر مژگان تن ساز و همکاران» متخصص طب ایرانی

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید