مثانه عضوی است که کار ذخیره و تخلیۀ ادرار را به عهده دارد. ادرار مادۀ دفعی محسوب شده و باید از بدن به نحو مطلوب دفع شود. هر گونه اختلال در روند ذخیره سازی و تخلیۀ این مادّۀ مضرّ توسّط مثانه، می تواند علاوه بر ایجاد علایم آزار دهندۀ ادراری، سلامت عمومی بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. سلامت این عضو به ویژه از لحاظ مزاج و قوای طبیعی درونیش برای عملکرد خالی از نقص آن لازم است. 

نوع کارکرد مثانه در بدن چگونه است؟

 بیشترین میزان تحلیل مایعات بدن از طریق ریه ضمن حرکت، تنفّس و تماس با هوا است.با تحلیل مایعات از طریق ریه، آب در دسترس بافت های بدن کاهش یافته در نتیجه احساس عطش ایجاد شده و بدن به نوشیدن آب نیاز می یابد. نوشیدن آب علاوه بر رفع تشنگی و تأمین آب درخواستی بافت ها، باعث انتشار خون و غذا درون رگ های ریز می شود. آب مازادی که به تحلیل نرفته و دیگر قابل استفاده هم نباشد، به مثانه رفته پس از رسیدن به حجم لازم تخلیه می شود.

رابطۀ مثانه با اعضای دیگر چگونه است؟

مثانه در لگن قرار گرفته است. به طور مستقیم و یا غیر مستقیم با عضلات شکم، رحم، گردن رحم و راست روده و حتّی ستون فقرات تحتانی کمری و مهره های لگنی مجاورت دارد. امراض موجود در اعضای مجاور مثانه، آن را متأثر می کنند. مثلا ورم موجود در رحم به دلیل فشار مزمن بر مثانه منجر به ضعف آن شده و از سوی دیگر مانع از بزرگ شدن مثانه طی فاز ذخیره ای ادرار شده و نهایتاً باعث دفع زود به زود و یا حتّی بی اختیاری ادرار می شود. یبوست های مزمن و احتباس توده های مدفوعی در راست روده و ورم مقعد نیز، مثانه را تحت تأثیر قرار می دهد. 

نشانه های سالم بودن و فعالیت درست مثانه چیست؟

سلامت هر عضو از دیدگاه طب سنتی یعنی عملکرد صحیح آن عضو.

کار مثانه این است که نگاه داری ادرار کند تا بشر نه تنها نیاز به تخلیۀ مداوم ادرار نداشته باشد بلکه قادر باشد تا به هنگام نیاز، ادراری را که اندک اندک از کلیه ها و از راه حالب در مثانه جمع شده است را در زمان و جایگاه مناسب و به طور کاملا اختیاری به یکباره و به طور کامل تخلیه کند. پس کار مثانه به دو فاز قابل تقسیم است:

  • فاز ذخیره ای
  • فاز تخلیه ای ادرار.

نشانه های اختلال کار مثانه چیست؟

  • اختلال در فاز ذخیره ای ادرار: از جمله علائم  تکرّر ادرار، بی اختیاری ادرار، نیاز به تخلیۀ فوری ادرار و شب ادراری است.
  •  اختلال در فاز دفعی ادرار: تأخیر در شروع دفع ادرار، کمی زور و فشار ادرار و سخت ادرار کردن و نیاز به زور زدن هنگام دفع ادرار و در مراحل شدیدتر، احتباس ادرار از علائم آن می باشد. 

بیماری های مربوط به مثانه چیست؟

گاه مثانه به طور مادرزادی کوچک خلق می شود و یا به طور وراثتی ضعیف می باشد و گاه بعدها در طول زندگی انواع امراض در آن ایجاد می شود از جمله عفونت، زخم، سنگ و تومور و یا ایجاد پارگی و جابجایی در آن به دلیل ضربه و یا سقوط از بلندی.          

مزاج مثانه چیست؟

هر یک از اعضاء بنا به وظیفه ای که در بدن دارند از مزاج مخصوص به خود برخوردارند. مزاج مثانه در حالت سلامت، سرد و خشک به اعتدال است.

شرایط سوء مزاج مثانه چگونه است؟

هر گاه مثانه سردتر یا خشک تر از آن چه هست شود و یا حتّی گرم و یا تر شود به بیماری سوءمزاج مبتلا شده است. که هر یک از این موارد علل ایجاد کننده و البتّه علامات خاصّ خود را دارند.

مثانه از نظر سوءمزاجی به دلایل زیر مستعدّ امراض سرد و رطوبی می باشد:

  • مزاج سرد پایه این عضو
  • به دلیل دور بودن از مرکز حرارت بدن که قلب است
  • به دلیل سر و کار داشتن با ادرار که به نوعی ماهیّت سرد و رطوبی دارد

شیوع بیشتر امراض مثانه در آب و هوا و فصول سرد سال مثل پاییز و زمستان و موسم وزیدن بادهای سرد شمالی و در ساکنین مناطق سرد، می باشد. 

 

قوای مثانه چگونه است؟

نگاهداری ادرار در مثانه طی فاز ذخیره ای، یک عمل غیر ارادی است و البتّه منقبض شدن مثانه طی فاز تخلیه ای جهت دفع ادرار نیز غیر ارادی است؛ اگر چه همزمان با انقباض مثانه شل شدن ارادی عضلۀ موجود بر دهانۀ مثانه، لازمۀ تخلیۀ خالی از نقص ادرار است.

انواع قوای مثانه:

  • قوّت ماسکه (نگهداری ادرار در فاز ذخیره ای) بیش از همه از کیفیّت تری یا رطوبت و
  • قوّت دافعه (فاز تخلیه ای) بیش از همه از کیفیت سردی متضرّر می شوند.

بنابراین حضور این دو کیفیّت در مثانه توجیه گر بسیاری از علایم حاکی از اختلال عملکرد سیستم ادراری تحتانی می باشد.

نتایج ممانعت از خروج ادرار چیست؟

عدم توجّه طولانی مدّت به نیازهای طبیعی مثانه از جمله ممانعت از خروج ادرار به دلیل مشغولیّت و یا اکراه از رفتن به دستشویی های عمومی نیز از جملۀ مواردی است که قوّت دافعۀ طبیعی موجود در مثانه را به شدّت تضعیف کرده و در دراز مدّت، فرد را مبتلا به اختلال در فاز تخلیه ای از جمله  احتباس ادرار می کند.

مثانه ضعیف چه ویژگی دارد؟

مثانه ای که دچار ضعف باشد، قادر به نگاهداری مقادیر زیاد ادرار نبوده، مشتاق به دفع زود به زود ادرار می شود اگر این ضعف به عضلۀ موجود در دهانۀ مثانه نیز انتقال یابد آن را از فعل خودش که شل شدن هنگام ادرار کردن است، باز می دارد در نتیجه، مخلوطی از علایم اختلال در هر دو فاز ذخیره و تخلیۀ ادرار ایجاد می شود. 

علل ایجاد کنندۀ ضعف در مثانه کدام است؟

این علائم عبارتند از: مشکلات مادرزادی، سقوط و ضربه به لگن و مثانه و یا به دلیل انواع بیماری های موجود در آن به ویژه سوء مزاج و به طور خاص سوء مزاج سرد و تر، که بیش از دیگر سوء مزاجات، ناتوان کننده هستند.

راهکارهای داشتن یک مثانه سالم چیست؟

بر اساس تمام موارد ذکر شده می توان برای داشتن یک مثانۀ سالم و پیشگیری از ابتلا به امراض در آن، راهکارهای کاربردی ساده و در عین حال کارآمدی ارائه داد. برای کنترل عوامل بیرونی موثر بر مثانه موارد زیر توصیه می شود:

  1. پرهیز از نوشیدن زیاد آب به صورت عادتی و بدون وجود تشنگی حقیقی،
  2. پرهیز از مصرف بیش از اندازۀ مایعات به ویژه مایعات سرد شده با یخ،
  3. پرهیز از وسواس و شستشوی مدام ناحیۀ تناسلی،
  4. پرهیز از استحمام مکرّر با آب سرد،
  5. پرهیز از نشستن در مکانهای سرد،
  6. پرهیز از قرار دادن مثانه در معرض هوا و آب سرد،
  7. پرهیز از خوردن زیاد ترشیجات، (چون مضرّ اعصاب و اعضای دارای بافت عصبی است.)

برای کنترل عوامل درونی موثر بر سلامت مثانه چه باید کرد؟

برای کنترل عوامل درونی موثر بر مثانه موارد زیر لازم الاجراست:

  1. پرهیز از یبوست،
  2. توجّه به سلامت اعضای مجاور مثانه از جمله رحم و روده ها،
  3. توجّه به سلامت اعضای مافوق مثانه مثل کبد و کلیه ها،
  4. کاهش وزن جهت کاهش میزان رطوبت در کلّ بدن،
  5. ورزش منظّم کلّ بدن و عضلات ناحیۀ لگن به طور موضعی  به منظور کاهش رطوبت و افزایش حرارت مطلوب،
  6. عدم تأخیر در تخلیه ادرار در صورت احساس نیاز به دفع ادرار،
  7. تخلیۀ مثانه بعد از جماع،
  8. تخلیۀ ادرار قبل از خوابیدن 
  9. در نهایت پرهیز از استرس و اضطراب (که سرد کنندۀ بدن و مضرّ اعصاب و بافت های عصبی اند.)

 

****

نویسنده: دکتر فاطمه نوجوان، متخصص طب ایرانی، استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی قم

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید