امروزه با تغییرات سبک زندگی، تغییر ارتباطات و کوچک شدن خانواده ها ، همچنین اجبار و نیاز زندگی به کار و فعالیت های مداوم، فشار های روحی زیادی بر روی افراد تحمیل می گردد. این عوامل باعث به خطر افتادن آرامش افراد و وضعیت سلامت روان فرد و خانواده می گردد و همچنین اهمیت توجه به سلامت روان به طور کلی و به خصوص تعریف سلامت روان از منظر طب ایرانی را نشان می دهد. در ادامه این مطلب توصیه هایی متخصصین طب ایرانی برای حفظ سلامت روان بیان شده است.

۱) روش برخورد ما با اطلاعات تنش زا باید چگونه باشد؟

هرگونه خبر یا اطلاعات تنش زا می تواند آرامش روح ما را از بین ببرد پس توصیه ما این است که: 

۱: از تنش‌های احتمالی دوری کنید

متاسفانه در حال حاضر اکثر گفتگو ها در محیط های اداری و حتی خانوادگی بر سر قیمت کالاهای مختلف، بحث‌های سیاسی و روشهای کسب درآمد بیشتر است که خواه‌ناخواه غریزه زیاده خواهی انسان و رقابت افراط گونه (احساس عقب نماندن از دیگران) را تحریک می‌کند اگر توان آن را دارید موضوع بحث را تغییر دهید و گرنه حداقل خود را وارد این بحث‌ها نکنید، چون در اکثر موارد سرانجامی جز سرخوردگی و عصبانیت نخواهد داشت.

۲: روزه خبری بگیرید

 برای بسیاری از مردم شنیدن خبر های گوناگون از سراسر جهان به صورت عادت در آمده است اما این کار نه تنها سودی ندارد بلکه باعث ایجاد افکار پریشان می گردد ، لذا به افرادی که در اثر تنش های محیط پیرامون دچار عوارضی مثل استرس، اضطراب و سرخوردگی شده‌اند، توصیه می شود حداقل یک هفته در ماه از هر نوع عوامل تنش زا و غیر ضروری از جمله تماشای اخبار و فیلم های خشونت بار و خواندن روزانه پرهیز کنند.

۲) نقش مشاور و مشاوره را در زندگی امروزه جدی بگیریم

یکی از نیاز های اساسی برای تامین سلامت روان افراد کمک گرفتن مداوم از مشاور می باشد اما توجه به نکات زیر ضروری است:

 از مشاوره افراد متخصص بهره مند شوید

 هنوز فرهنگ استفاده از مشاوره افراد آگاه و متخصص آنگونه که باید و شاید فراگیر نشده است و حتی افرادی که به استفاده از این راهکار معتقد هستند اکثراً بعد از پیش آمدن یک موقعیت ناگوار به فکر بهره مندی از آن می‌افتند در حالی که باید مشاوره پیشگیرانه با هدف کمک به توانمند شدن فرد در سیستم ها و موقعیت های مختلف نیز مدنظر قرار گیرد. البته انسان در شرایط گوناگون از تجربیات اطرافیان برای پیشبرد اهداف خود استفاده می کند اما یک مشاوره روانشناسانه مفهومی اختصاصی تر دارد.

مشاوره چگونه تعریف می شود؟

انجمن مشاوره ایران، مشاوره را چنین تعریف می کند «مشاوره فرآیندی مبتنی بر یک رابطه یاورانه حضوری و تخصصی است که طی آن مشاور کارآمد با استفاده از دانش و مهارت های ویژه خود امکان رشد، حل مشکلات و تغییر مراجع یا مراجعان خود را فراهم می کند.»

آیا انواع مشاوره تاثیر یکسانی دارد؟

با توجه به این تعریف مشخص می شود مشاوره یک رابطه حضوری و چهره به چهره است و لذا اصطلاحات مشاوره تلفنی و مشاوره مکاتبه‌ای جایگاه علمی ندارد و بهتر است به جای آن ها از عنوان راهنمای تلفنی و راهنمایی مکاتبه‌ای استفاده شود.

مشاوره چیست؟

مشاوره هم علم است هم هنر؛ علمی که از راه آموزش تخصصی شکل می‌گیرد و هنری که علاوه بر کسب فنون و مهارت های خاص خود، استعدادهای فطری و آمادگی‌های ویژه لازم را می‌طلبد و لذا نمی توان هر نوع گفتگو و نظرخواهی از اطرافیان را مشاوره حقیقی قلمداد نمود.

۳) توصیه های آرامش بخش تنفسی را یاد بگیریم

توصیه دستور تنفس های عمیق را فراموش نکنید

 این دستور که به آن «دوش اکسیژن» نیز گفته می شود اگر به صورت هر دو ساعت یک بار در طول روز انجام شود تاثیر بسزایی در ایجاد حس آرامش و نشاط خواهد شد. البته مورد استفاده دیگر این تنفس در زمان بروز خشم و عصبانیت است.

دستور العمل تنفسی روش دوش اکسیژن

روی زمین یا صندلی بنشینید چشمان خود را ببندید و ۱۰ نفس عمیق به این شکل بکشید:

۱: طی شماره (۱،۲،۳،۴) به آرامی هوا را از راه بینی داخل بکشید

۲: ۴ شماره هوا را داخل ریه ها نگه دارید.

۳: طی چهار شماره هوا را به آرامی از راه بینی خارج نمایید.

۴: به اندازه ۲ شماره مکث نمایید.

۵: دو نفس عادی بکشید.

۶: سیکل را مجدد از شماره یک آغاز نمایید (تا آخر تمرین چشم ها نباید باز شوند)

 

۵) باغبانی کنید

در گذشته نه چندان دور باغبانی و نگه داری از حیوانات جزئی از زندگی روزمره بشر بود و در نتیجه نیاز به توصیه به انجام چنین کارهایی وجود نداشت اما اهمیت این موضوع از آنجا روشن می‌شود که کشاورزی به عنوان بهترین شغل ها در بین شغل های یدی معرفی شده است. زیرا اعتقاد بر این بود که زندگی در هوای صاف و سالم، کار کردن در هوای آزاد و مصرف غذاهای مختلف تعادل باطنی و عدم آرزوهای فسادانگیز و اضطراب همگی به حفظ سلامتی و طول عمر کمک می‌کند.  امروزه نیز روانشناسان معتقدند وقتی فرد به کارهای باغبانی مشغول می‌شود با انجام دادن و به اتمام رساندن مراحل مختلف کار احساس کارآیی و خود ارزشی می‌کند.

ارتباط بین باغبانی و امیدواری چیست؟

بین باغبانی کردن و امیدواری یک ارتباط ذاتی وجود دارد کشت یک دانه مستلزم امید، انتظار و پیش بینی برای یک نتیجه خوب است. از طرفی وقتی فرد در طبیعت قرار می گیرد به طور غیر ارادی با توجه به افکارش به طرف گل و گیاه کشیده شده و با دور شدن فکر از نگرانی ها فرد احساس راحتی و رهایی می کند.

اهمیت باغبانی کردن در چیست؟

باغبانی یک فرایند رشد فردی و اجتماعی در نظر گرفته می شود که به واسطه آن بهبود فرد با رشد بذر قرین شده و حتی در برخی موارد این روند به عنوان یک وسیله درمانی به کار گرفته می شود. باغبانی یک فعالیت قابل انعطاف است که با توجه به شرایط و توانایی های فردی و محیطی افراد قابل تغییر می باشد.

باغبانی چگونه می تواند باعث ایجاد آرامش روان برای افراد گردد؟

این فعالیت می تواند به شکل های مختلفی نظیر فعالیت فردی یا گروهی، فعالیت در محیط باز و یا داخل ساختمان، در زمینه های متنوع مانند گلکاری، سبزی کاری و کاشت انواع میوه و غیره صورت بگیرد.

روش بهره گیری از باغبانی برای ایجاد آرامش روانی در سایر کشور ها چگونه است؟

در بسیاری از کشورها دولت ها و شوراهای محلی زمین های کشاورزی منطقه ای را به قطعات کوچک تقسیم کرده و آن را با اجاره بهای بسیار ناچیز در اختیار مردم قرار می دهند. این زمین ها فقط برای کشت سبزیجات و به منظرو خودکفایی خانواده های داوطلب مورد استفاده قرار می گیرد. علاقمندی مردم به مصرف مواد غذایی طبیعی و سالم باعث رونق گرفتن این فعالیت شده است. علاوه بر این جنبه تعاملات اجتماعی و ارتباطی این فعالیت توجه بسیاری از علاقمندان را به خود جلب نموده و آن را به یک تفریح سالم و سازنده تبدیل کرده است. تا آنجا که امروزه تعداد قابل توجهی از مراکز درمان و بهداشت، بازپروری و ترویج سلامت، پروژه استفاده از این قطعات را جزئی از برنامه های مداخله درمانی خود قرار داده اند.

استفاده از باغبانی برای سلامت روان در ایران چگونه است؟

در ایران هم چندسالی است شهرداری ها پرژه مشابهی را اجرا می کنند گرچه داشتن چند گلدان سبزی کاری شده در حیاط خلوت یا پشت پنجره هم به خوبی این نقش را ایفا می کند.

۶) نگهداری از پرندگان، آکواریوم و ماهی

البته هیچ چیز جای معاشرت صحیح با سایر انسان ها را نمی گیرد اما داشتن چند پرنده یا آکواریوم ماهی به ویژه برای افرادی که در سنین میانسالی به سر می برند و فرزندانشان از آنها دور شده اند بسیار مناسب است به شرط آنکه از ایجاد احساس وابستگی شدید پیشگیری نمایند.

۷) بازی کنید

ورزش کردن با تغییراتی که در کل سیستم بدنی و عصبی ایجاد می کند برای ارتقای سلامت روان بسیار مفید است اما بازی چیز دیگری است.

متاسفانه در جامعه ما بسیاری از بزرگسالان بازی را امری مخصوص کودکان دانسته و از انجام آن خجالت می کشند و آن را امری نکوهیده می شمرند. اما این تصور کاملا اشتباه است بازی های فکری و حرکتی که به صورت دسته جمعی انجام می گیرد از دیرباز وجود داشته و امروزه از ان ها تحت نام بازی های محلی یا سنتی یاد می شود. این بازی ها با ایجاد حس رقابت توام با دوستی باعث کاهش سرخوردگی ها ، افسردگی و احساس ناتوانی میگردد و حس زندگی و نشاط را به افراد باز می گرداند.

پس هیچ گاه پیشنهاد مشارکت در بازی از سوی فرزندانتان را رد نکنید و به فراخور توان جسمی و شرایط سنیتان با آن ها همراهی کنید.

۸) مسافرت بروید

انسان تغییر و تنوع را می پسندد اما تبلیغات نامناسب این تنوع طلبی انسان را به شکل ناخوشایندی به سمت تقاضای روزافزون برای کالا ها و خدمات لوکس و مصرفی پیش برده است که نه تنها فایده ای در بر ندارد بلکه خود به صورت یک چالش ذهنی برای عقب نماندن از دیگران درآمده است. یکی از بهترین راه ها برای مدیریت این حس تنوع طلبی مسافرت های ساده همراه با ماجراجویی است.

تاریخچه اعتقاد به تاثیر درمانی مسافرت

اعتقاد به تاثیر درمانی طبیعت و مسافرت در بهبودی امراض جسمی و روانی تاریخچه ی بسی طولانی دارد. ابوعلی سینا در کتاب قانون در بحث استفاده از دارو برای درمان می نویسد:

«بدان که کمک جستن از چیزهایی که نیروهای روانی را تقویت می کنند مانند شادی و دیدار با مناظر خوش ایند و همنشینی با نشاط آورها برای بیمار بسیار نافع است ، سفر بیمار از شهری به شهری دیگر و از هوایی به هوایی دیگر نیز از این قبیل معالجات است.»

۹) موسیقی مناسب گوش کنید

نواهای طبیعی و موسیقی های ساخت بشر هر دو نقش غیر قابل انکاری بر روح و روان آدمی دارند، در دورانی که طبابت با حکمت امیخته و «طبیب» «حکیم» بود علم به اوزان موسیقی و تاثیر آن بر بدن نیز بر طالبان این راه واجب می نمود. چنانچه نقل شده است که ابونصر فارابی در مجلسی توانست با نوعی نواختن ادوات موسیقی، حاضرین را به شور و شوق آورد و سپس با تغییری در نواختن همگی را به خوابی عمیق فرو برد.

استفاده از موسیقی درمانی در گذشته به چه شکل بوده است؟

درگذشته در درمان بیماری های روحی و جسمی مختلف از موسیقی استفاده های بسیاری می شد. از طرفی اعتقاد پزشکی ایرانی بر این است که هر فردی متناسب با ویژگی های مزاجی و شخصیتی به نوعی از موسیقی نیاز دارد، مثلا فردی که دچار غلبه گرمی و خشکی و در نتیجه پرخاشگری است باید از موسیقی های ملایم و آرام بخش بهره ببرد و کسی که دچار حزن و اندوه است، در کنار سایر درمان ها باید از موسیقی های شاد و فرح بخش استفاده نماید.

امروزه بسیاری از موسیقی ها حالت تنش و اضطراب و یا غم و اندوه را القا می نمایند و بسیاری از جوانان به صرف تبعیت از مد (و نه از سر تدبیر) ناخواسته روان خود را می آزارند و جان خود را خسته می کنند.

۱۰) رنگ های مناسب انتخاب کنید

رنگ ها هم طبع داشته و بر شرایط مزاجی انسان تاثیر گذارند لذا به عنوان مثال افرادی که احساس بی قراری، اضطراب یا پرخاشگری دارند، بهتر است بیشتر از رنگ های ملایم مثل آبی، سبز کم رنگ، بنفش ملایم یا صورتی کم رنگ و افرادی که احساس کسالت، خستگی و افسردگی دارند از رنگ های پرانرژی مثل زرد براق، نارنجی، قرمز و طلایی در محیط پیرامون خود استفاده نمایند.

۱۱) طلوع آفتاب را دریابید

علاوه بر مواردی که در رابطه با تاثیر نور بر تنظیم ترشح هورمون های مختلف بر بدن گفته شد، زاویه خاص تابش آفتاب در زمان طلوع و شرایط جوی حاکم در این زمان نیز تاثیرات خاصی بر روی فعالیت ذهنی و سلامت مغز دارد، پس سحرخیز باشید تا کامروا گردید.

۱۲) عطرهای مناسب برگزینید

حس بویایی در بین سایر حواس به نوعی نزدیک ترین ارتباط را با مغز و سیستم عصبی انسان دارد لذا در مکاتب کهن بسیاری از داروها از طریق بینی به طور مستقیم وارد مغز شده و اثرات سریع و قوی بروز می دادند، در نتیجه باید در انتخاب نوع عطر بسیار دقت کرده و حتی الامکان از عطرهای طبیعی استفاده نمود. به عنوان مثال بوییدن سیب تازه و شیرین و خوشبو تقریبا برای تمام افراد به ویژه اشخاصی که به افسردگی، استرس، وسواس ذهنی مبتلا هستند بسیار مفید خواهد بود، در میان سایر عطر ها، بوی نرگس، اسطوخودوس، مریم، یاس، میخک طبی و در موارد خاص عنبر و مشک برای افسردگان و بوهایی مثل خیار، گلاب، بنفشه،  نیلوفر و در موارد خاص کافور و صندل برای افراد بر اساس نوع مزاج مناسب خواهد بود.

۱۳) از مشاهده زیاد تلوزیون و یا کار طولانی با رایانه و گوشی همراه بپرهیزید

تماشای تلوزیون و رایانه علاوه بر مضرات جسمانی ، می تواند باعث بروز خستگی ذهنی ، احساس کسالت یا نگرانی و افسردگی گردد. همچنین قدرت پردازش ذهنی را به ویژه در کودکان کاهش می دهد لذا برخی محققین تماشای تلوزیون را برای کودکان زیر دوسال ممنوع می دانند. از طرفی ایجاد ضعف ارتباطی، کلامی و افزایش پرخاشگری در کودکان از دیگر مضرات آن است.

 

****

 

منبع: برگرفته از کتاب «پاسداشت تندرستی با پزشکی ایرانی»نویسندگان: «دکتر ریحانه معینی» و «دکتر نرگس گرجی» متخصص طب ایرانی 

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید