یکی از بیماری هایی که در طب ایرانی زیرمجموعه بیماری های معده قرار میگیرد سکسکه است. حکمای طب ایرانی برای رفع سکسکه ابتدا به دلایل ایجاد آن اهمیت می دادند و به رفع آن ها می پرداختند. در ادامه به بررسی علل ایجاد سکسکه و راه های درمان ان در طب سنتی ایران می پردازیم.

سکسکه در طب ایرانی

در منابع طبی ایرانی، سکسکه با عناوین فواق یا هکهک نام برده شده است و جزء بیماری های معده طبقه بندی می شود.

مکانیسم ایجاد سکسکه از منظر طب ایرانی چگونه است؟

این حالت متشکل از دو حرکـت انقباضی و انبساطی بافـت معـده جهت دفع مواد آزار دهنـده اسـت. حرکـت انقباضی و تشـنجی بافت معده از قسمت دهانه معده شـروع مـی شـود و کـل بافـت معده را فرا می گیرد. از منظر طب ایرانی هر عاملی ک منجر به اذیت معده شود، معـده سـعی در دفع آن، بـا ایجـاد سکسـکه می کند. عوامـل اذیـت کننده معده (ایجاد کننده سکسکه) موارد زیر است:

  • تجمع خلط گرم با ایجاد سوزش در دهانه معده،
  • تجمع گاز یا رطوبت یا وجود خشکی در معده،
  • هضـم ناکامـل و فاسد شدن غذا به علت سوءمزاج سرد معده،
  • اتساع بـیش از حـد معده و تحریک عصبی ما بین کبد و دهانه معـده

علل ایجاد سکسکه در طب ایرانی چیست؟

از منظر طب ایرانی علل مختلفی موجب سکسکه می شوند که می توان آنها را به موارد زیر تقسیم بندی کرد:

  • علل تغذیه ای،
  • سبک زندگی نادرست،
  • علل معدی- مروی،
  • کبدی،
  • داروهـا و سموم،
  • ضربات نافذ شکمی،
  • بیماری های اعضای دیگر.

شرح علل ایجاد سکسکه  

از علل مهم ایجاد سکسکه از منظر حکمای طـب ایرانی:

۱:  علـل تغذیه ای

  • پرخوری ها،
  • مصرف غذاهای تنـد و سـنگین
  • رفتارهـای غلط غذایی مانند بلع هوا به دنبال آشامیدن مایعات همراه غذا و سریع غذا خوردن است.

بنا بر مطالعات جدید سکسکه مقاوم به درمـان ممکـن است منعکس کننده بیماری های زمینه ای جـدی در مغـز مثـل عفونت (مننژیت، انسفالیت) یا یک عارضه ساختاری (نئوپلاسم داخل جمجمه ، مالتیول اسـکلروز) باشـد، همچنـین اخـتلالات قلبی (انفارکتور میوکارد و پریکاردیت)، اختلالات قفسه سینه (پنومونی، امپیم و به نـدرت آمبولی ریه) و اخـتلالات کلیـوی (اورمی) و بیماری های گوش و حلق و بینـی مانند رینیـت، اوتیت، فارنژیت و جسم خـارجی در گـوش یـا بینـی در برخـی مطالعات همراه با سکسکه گزارش شده اند.

علائم علل تغذیه ای ایجاد سکسکه چیست؟

این حالات می توانـد بـا علایمـی ماننـد موارد زیر همراه شود.

  • سوءهاضمه،
  • احساس سوزش سردل،
  • گـاهی استفراغ.

۲: سبک زندگی

در بررسی تشخیصی سکسکه از منظر حکمای طـب ایرانی به شرح حال و سبک زندگی بیمار توجه خاص شده است. سبک زندگی که از آن به عنوان شش اصل ضروری زندگی (سته ضروریه) یاد می شود. شامل وضعیت آب و هوای منطقه، فعالیت و استراحت، خواب و بیداری، رفتارهای خـوردن و آشامیدن، حفظ مواد ضروری و دفع مواد سمی از بدن و بهداشت روان است.

عدم رعایت اصول صحیح زندگی سالم از منظر طب ایرانی مانند ترك ورزش، استراحت طلبی، حمام و خواب متعاقب تناول غذا از علل احتمالی سکسکه می باشد. این موارد با سازوکار کاهش حرارت بدن، افزایش رطوبت بـدن یا دستگاه گوارش و افزایش وزن می تواند زمینه ساز ایجاد سکسکه شود.

۳: بیماری های معدی_مروی

از دیدگاه حکمای طب ایرانی اصلی ترین علت ایجادکننده سکسکه بیماری های معده و مری است که به شش قسم تقسیم می شود.

  • سوءمزاج سرد معده،
  • تجمع خلط گرم در معده،
  • تجمع گازها در طبقات معده و مری،
  • تجمع رطوبت در دهانه معـده،
  • خشکی شدید دهانه معده و ورمها،
  • التهابات و سرطان های معده و مـری

شرح بیماری های معدی-مروی

۱) سوء مزاج سرد معده

یکی از علل مهم سکسکه سوءمزاج سرد معده است؛ این قسم در افراد پیر، مریض و کودکان بیشتر اتفاق می افتد. مزاج، کیفیت مشابه و جدید از آمیختن مواد اساسی سازنده بدن به نام ارکان است که در حالت تعادل آن، اعضا و بدن دارای بهترین عملکرد هسـتند. خروج از حالت تعادل مزاجی، سوءمزاج نامیده می شود که بسته به انـواع مختلف آن، علائم خاصی ایجاد می کند .

۲) تجمع خلط گرم در معده

تجمع خلط گرم در معده که می تواند از معده یـا دیگر اعضای بدن نظیر قلب، کبد یا مغز نشات بگیرد، علت دیگر ایجادکننده سکسکه است. خلط، جسم روان و ماده اولیه سازنده اعضای بدن است که در نتیجه تغییر بر روی غذا به وجود می آید. تعادل و کیفیت صحیح ایـن اخـلاط در سلامتی بدن و اعضا مهم است.

۳) تجمع گازها در طبقات معده و مری

تجمع گازها در طبقات معده و مری علتی دیگر است. گـاز که در طب ایرانی باد یا ریح نامیده می شود به علت ضعف هضم و یا کاهش حرارت معده ایجاد می شود. این قسم ممکن است متعاقب خوردن غذاهای نفاخ و در کودکان متعاقب نوشیدن شیر، فراوان تر اتفاق افتد.

۴) تجمع رطوبت در دهانه معده

افزایش وزن یا مصرف بیش از انـدازۀ مواد دارای رطوبت زیاد مانند هندوانه و خیار نیـز می تواند موجب تجمع رطوبت در دهانه معده و ایجاد سکسکه شود.

۵) خشکی شدید دهانه معده

علت پنجتم معدی- مـروی سکسکه از منظر طب ایرانی خشکی شدید دهانه معده است که ممکن است متعاقب کم آبی کل بدن یا معده پس از استفراغ های مکرر مزمن، تب های شدید لاغرکننده حمّی دق یا ورزش های شدید اتفاق افتد. طبق مطالعات جدید، بیماری های مزمن تبدار مانند سل، برخی سرطان ها (برونشیال کارسینوما و سرطان پـانکراس) و عـوارض ناشی از شیمی درمانی مانند استفراغ های مکرر می توانند سکسکه ایجاد کنند.

۶: التهابات و سرطان های معده و مری

علت آخر معدی- مروی سکسکه، ورم ها، التهابات و سرطان های معده و مری است که بسته به نوع بیماری علائـم متفاوتی ایجاد می کند. امروزه می دانیم که سکسکه می تواند یکی از شکایات بیمار در گاستریت، بیماری زخـم پپتیک، کارسینوم معده، رفلاکس معدی- مروی و ازوفاژیت رفلاکسی باشد.

۳: بیماری های کبد:

از دیدگاه حکمای طب ایرانی کبد یکـی از اعضای رئیسه است که از طریق تولید مواد ضروری در تغذیه سایر اعضای بدن نقش اساسی ایفا می کند. بیماری های مختلف این عضو به ویژه ورم ها به علت فشار آوردن به دهانه معده یا تحریک عصب بـین
کبد و دهانه معده می تواند موجب بروز سکسکه شود. تعدادی از مطالعات جدید گزارش موردی، در برخی بیماری های کبدی نظیر هپاتیت، سکسکه را گزارش کرده اند.

۴: داروها و سموم

از منظر طب ایرانی، علـل دیگـری ماننـد داروهـا و سـموم، ضربات نافی شکمی و بیماری های اعضای دیگر می توانند موجب
ایجاد سکسکه شوند. داروهـا و سـموم مختلـف ماننـد فرفیـون، افیون، قارچ و تاجریزی می توانند منجر به ایجاد سکسکه شوند.
طبق مطالعات طب رایج برخی داروها مانند بنزودیازپین ها، مواد مخدر، استروئیدها و برخی آنتی بیوتیک ها می توانند به عنوان عارضه جانبی، ایجاد سکسه کنند.

۵: بیماری های اعضای دیگر

بر اساس طـب ایرانی، بیماری های اعضای دیگـر شامل بیماری های قلبی سنکوپ، بیماری های ریـوی (زخـم ریه یا سل) با واسطه دیافراگم (پـرده حاجب) و بیماری های مغزی (سرسام و سردرد شقیقه) می توانند همـراه بـا سکسکه باشند.

درمان سکسکه در طب ایرانی چگونه انجام می شود؟

حکمای طب ایرانی پس از ذکر هر علت، علائم آن را نیز ذکر می کنند. بنابر علل مختلف ایجادکننده سکسکه، طبیب از داروهای مختلف گیاهی جهت پاکسازی عضوی و دفع مواد زائد، رطوبت بخشی و درمان ورم ها استفاده می کرده است.

در طب ایرانی جهت درمان سکسکه از روش های مختلف غیر دارویی و دارویی استفاده می شده اسـت.

۱: درمان غیر دارویی:

در درمان های غیر دارویی استفاده از روش هایی ماننـد:

  • حـبس نفس،
  • آشامیدن آب خیلی سرد،
  • ایجاد هیجان،
  • گذاشتن فندق در زیر زبان به منظور چسباندن تنه زبان به کام و
  • ورزش های شدید به منظور کم کردن رطوبت و گاز اضافی

به ویژه برای سه علت سوءمزاج سرد معده، تجمع گاز و تجمع رطوبـت در معـده مورد استفاده بوده است.

۲: درمان دارویی:

درمان های دارویی شامل داروهای مختلف گیاهی بیشتر از خانوادۀ چتریان (Apiaceae و نعناییان Lamiaceae است کـه بـه روش های مختلف خوراکی، استنشاقی رایحه درمانی) و موضعی مورد استفاده بوده اسـت.

اگر طبقه بندی بیمـاری هـا در طـب ایرانـی بـا مطالعـات جدید تفاوت اساسی دارد ولی روش برخورد و شرح حال گیری و
بسیاری از درمان های غیر دارویی، منطبق بر روش های درمانی طب رایج است. روش برخورد طب ایرانی در درمان بیماری ها،علت شناسی و سپس درمان بـر اساس علـت اسـت.

****

منبع: برگرفته از مقاله «مروری بر سكسكه از منظر طب ایرانی و طب رایج»، نویسندگان: «دکتر محمود باباییان، دکتر هاجر احمدی، دکتر محمد مظاهری، دکتر پیمان ادیبی» پزشک متخصص طب ایرانی

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید