یکی از بیماری های شایع دوران بارداری، دیابت بارداری است، که بسیاری از مادران باردار با آن مواجه می شوند. عدم اطلاع از این موضوع یا عدم درمان به موقع این بیماری می تواند آسیب های جدی به مادر و نوزاد وارد کند. در ادامه به معرفی این بیماری، شرایط و درمان آن می پردازیم.

دیابت بارداری چیست؟

ديابت بارداری شايعترين اختلال متابوليك دوران بارداری است. این بیماری به عنوان «بیماری عدم تحمل كربوهيدرات كه برای نخستين بار در آبستني ايجاد يا تشخيص داده شود» تعريف می شود.

دیابت بارداری چگونه تقسیم می شود؟

ديابت در بارداری به دو دسته تقسيم می شود:

۱: يكي افراد ديابتی كه پيش از آبستنی ديابت داشته اند كه خود آنها ممكن است ديابت نوع ۱يا ۲ داشته باشند .

۲: گروه دوم ديابت بارداری که اولين بار در طيی حاملگی تشخيص داده می شود و در بيشتر موارد نوعی از ديابت نوع ۲ است . %۳۰-%۵۰ هم به طور آشكار به ديابت نوع ۲ منجر می شود و در مواردی هم روندی شبيه ديابت نوع ۱ دارد.

توضیح شرایط بیماری چگونه است؟

تغييرات فيزيولوژيك ايجاد شده در طي بارداری طبيعی می تواند در افراد مستعد زمينه ساز ابتلا به ديابت بارداری باشد.

سه ماهه نخست بارداری با تغيير در حساسيت به انسولين همراه است و با افزايش رشد جنين به علت وضعيت مقاومت به انسولين، ترشح انسولين نيز افزايش می يابد. اين وضعيت مقاومت به انسولين، در سه ماهه سوم بارداری به اوج خود می رسد كه وابسته به تغييرات هورمونی نظير استروژن، پروژسترون، ميزانِ قندِ ناشتا در بارداری كاهش می يابد و با چندين ساعت گرسنگی تمايل به لاكتوز وجود دارد.

قند ناشتای شبانه در مادر به حدود ۶۳تا ۷۵ ميلي گرم در دسيی ليتر كاهش می يابد و در همين حال كتون های پلاسما و اسيدهای چرب آزاد، افزايش می يابد. در طي بارداری گلوكز بيشتری در اختيار جنين و چربی بيشتری از نوع تريگليسريد در اختيار مادر قرار می گيرد و كمتر به انجام گلوكونئوژنز، گليكوژنوليز و كتوژنز تحريك می شود. در موارد ابتلا به ديابت بارداری، گلوكز تحريك كمتری براي ترشح انسولين ايجاد می كند، در فاز اول، پاسخ انسولين اختلال دارد و بالاخره بيمار به علت عدم كفايت انسولين دچار ديابت آشكار می شود.

در مجموع مكانيسم های مختلفي براي توضيح آسيب زايی ديابت بارداری پيشنهاد شده كه مهم ترين آنها عبارتند از:

  1. كاهش حساسيت به انسولين
  2. اختلال كاركرد سلول های بتا
  3. در مواردی تخريب سلول های بتای پانكراس.

تشخیص دیابت بارداری چگونه صورت می گیرد؟

تشخيص ديابت بارداری به وسيله آزمون تحمل گلوكز ۱۰۰گرم سه ساعته انجام می شود كه در اين آزمون وجود حداقل دو نوبت اختلال براي تشخيص ضروری است.

اهمیت غربالگری در دیابت بارداری تا چه حد است؟

غربالگری در ديابت بارداری موضوع مورد اختلاف در جوامع مختلف است. دو روش غربالگری «همگانی» و «انتخابی» پيشنهاد شده است. توصيه های انجمن ديابت آمريكا تا سال ۱۹۹۷ در جهت انجام غربالگری همگانی بوده است ولی در چهارمين همايش جهانی ديابت بارداری، غربالگری انتخابی بر اساس عوامل خطرزا مورد توجه قرار گرفته است. عليرغم اين پيشنهادها، بعضی از مطالعات به ويژه در مناطقی كه بروز بالاتری از ديابت بارداری داشتند، غربالگری همگانی را توصيه نموده اند.

 دیابت بارداری چه عوارضی دارد؟

عوارض ديابت همراه با بارداری اعم از ديابت بارداری يا ديابت و بارداری شامل عوارض برای مادران، جنین، نوزاد و سپس فرزندان مادران مبتلا به دیابت بارداری می شود.

۱: عوارض مادران

تغييرات عوارض طبی در مادران (عوارض مزمن و عوارض حاد)، عوارض مامايی در مادران ديابتی (زايمان زودرس، پلی هيدرآمنيوس، پره اكلامپسی و اكلامپسی)

۲: عوارض جنينی و نوزادی

(سقط، خفگی، پيشرسی، ماكروزومی، مرگ و مير، ناهنجاری مادرزادی، كارديوميوپاتی، نشانگان زجر تنفسی، پلی سيتمی، هيپوگليسمی، هيپركلسمی و هيپومنيزيمی) مي باشد.

۳: عوارض فرزندان مادران مبتلا به دیابت بارداری

فرزندان مادران مبتلا به ديابت بارداری در معرض خطر ابتلا به چاقي و اختلال تحمل گلوكز در آينده هستند. مطالعات نشان داده است که احتمال ميزان شيوع اختلال تحمل گلوكز در اين فرزندان در سال های مختلف زندگی تا قبل از ۲۰ سالگی به شرح زیر بوده است:

  1. %۱/۲در ۵سال اول
  2.  %۵/۴در ۵تا ۹سال
  3.  %۱۹/۶در۱۰تا ۱۶سالگی

چگونه می توان عوارض دیابت بارداری را کاهش داد؟

پايش قند بعد از غذا همراه با اندازه گيری قند خون ناشتا می تواند در كاهش عوارض ديابت در بارداری مؤثر باشد.

كنترل ديابت بارداری چگونه است؟

کنترل دیابت بارداری شامل چند بخش اساسی است.

۱: روش های کنترل دیابت بارداری ( دارو درمانی، تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی و…)

۲: زمان های کنترل دیابت بارداری (قبل از زایمان،موقع زایمان، پس از زایمان)

۱: روش ها کنترل دیابت بارداری

كنترل ديابت بارداری در طي دوران بارداری براساس توصيه های (انجمن دیابت آمریکا)  ADA براي كنترل قند خون مادران ديابتی شامل موارد زیر است:

  1. اندازه گیری قند خون ناشتا
  2. اندازه گيری كتون ادرار
  3. تغيير شيوه زندگي به ويژه در زمينه عادات غذايی و ورزش دارد.
  4. تزریق انسولین
  5. رژيم غذايی مناسب بايد با توجه به افزايش وزن بيمار در طی بارداری تغيير كند.

۱: رژیم غذایی

رژيم غذايی نخستين گام در كنترل و درمان بيماران دچار ديابت بارداری است. لازمه استفاده از اين روش درمانی، ارزيابی اثربخشی درمان با كنترل قندخون است كه در اين مورد به صورت گسترده ای استفاده از گلوكومترهای خانگی توصيه شده است. بيماران بايد قند قبل از غذا و دو ساعت پس از صرف غذا را اندازه گيری كنند. این میزان باید در هنگام قند خون ناشتا بین ۶۰ تا ۹۵ میلی گرم و در قند خون دو ساعت پس از صرف غذا بین ۸۰ تا ۱۲۰ میلی گرم در دسی لیتر خون باشد.

۲: سنجش کتون ادرار

نجش كتون ادرار قبل از صبحانه براي ارزيابی رژيم هايی با محدوديت كربوهيدرات يا رژيم های كم انرژی مفيد است. در مواردی كه محدوديت كالری در رژيم غذايی وجود دارد، توصيه شده است.

۳: مصرف انسولین

طول مدت رژيم درمانی به موارد مختلف از جمله سن حاملگی جنين بستگی دارد. بيمارانی كه در نوبت ناشتای آزمون OGTT 100gm سه ساعته قندخون كمتر از۹۵ mg/dl دارند، بصورت واضحی پاسخ بهتری به رژيم درمانی می دهند و پس از دو هفته معمولاً با رژيم غذايی قندخون بيمار كنترل می شود. نياز به انسولين با افزايش سن آبستنی افزايش يافته و گاهی در اواخر بارداری و نزديك به زايمان ثابت می ماند يا كاهش پيدا می كند. بنابراين بايد به مقادير انسولين براساس نياز بيمار توجه كافی شود.

۲ :زمان های کنترل دیابت بارداری

زمان های کنترل دیابت بارداری به دوران بارداری و پس از زایمان تقسیم می شود.

۱: كنترل ديابت بارداری پيش از زايمان

تشخيص ديابت بارداری به تنهايی به معنی نیاز مادر به سزارين برای تولد نوزاد نيست. مطالعات نشان داده شد كه در افراد دچار ديابت بارداری، ميزان جراحی سزارين افزايش می يابد. اما در بيماران دیابتی که دیابت آنان با رژيم غذايی كنترل می شود، روش زايمان بايد براساس همان عوامل مادري و جنينی انتخاب شود که در یک خانم بارداری غیر دیابتی انتخاب می شود.

۲: كنترل پس از زايمان

کنترل دیبات پس از زایمان نیز بسیار اهمیت دارد زیرا با وجود اینکه بيشتر مبتلايان به ديابت بارداری بلافاصله پس از زايمان به حالت عادی برمی گردند اما

  • اين بيماران احتمال بيشتری برای ابتلای مجدد به اين بيماری در بارداری های بعدی دارند. (تقر يباً ۱/۳تا ۲/۳بيماران در بارداري های آينده مجدداً ديابت بارداری را تجربه می كنند.)
  • خطر ابتلای آنها به عدم تحمل گلوكز و نهايتاً ديابت نوع ۲ در آينده، بيشتر است. (نزديك به %۲۰بيماران در مراحل پس از زايمان اختلال تحمل گلوكز خواهند داشت.)
چگونه می توان این وضعیت را پس از زایمان کنترل نمود؟

در دوران پس از زايمان توجه بيماران به ورزش و رژيم غذايی بسيار مهم است.

آیا خطر ابتلا به دیابت نوع دو در افراد مبتلا به دیابت بارداری بیشتر می شود؟

براساس مطالعات ۱۹۹۳ بيماران مبتلا به ديابت بارداری %۱۷تا%۶۳ احتمال دارد كه در فاصله ۵تا ۱۶سال پس از زايمان به ديابت نوع ۲ مبتلا شوند.

عوامل خطرزا براي ابتلای اين بيماران به اختلال تحمل گلوكز چیست؟

عوامل خطرزا براي ابتلای اين بيماران به اختلال تحمل گلوكز در آينده، عبارتند از: ديابت بارداري كه برای درمان به انسولين نياز داشته باشد، چاقی مادر، افزايش قندخون ناشتا طی بارداری و پس از زايمان و بالاخره تشخيص ديابت بارداری در مراحل اوليه آبستنی.

ارزيابی قندخون براي بيماران دچار ديابت بارداری، در دوران پس از زايمان نيز ضروری است.

روش مراقبت و کنترل قند خون بعد از زایمان چگونه است؟

۱: در روزهای ابتدایی پس از زایمان: پس از زايمان ميزان قند ناشتا و پس از غذا در دوران بستری در بيمارستان بايد اندازه گيری شود تا به حد طبيعی برگردد. ميزان قند خون ناشتا بايد به كمتر از ۱۱۰mg/dl و قند دو ساعته پس از غذا بايد به زير۱۴۰ mg/dl برسد.

۲: شش هفته پس از زایمان: خانم های مبتلا به ديابت بارداری بايد ۶ هفته پس از زايمان به وسيله ، OGTT 75gm آزمايش شوند. قند خون ناشتای بيشتر از ،۱۲۶mg/dl قند نمونه تصادفی خون بالاتر از ۲۰۰mg/dl يا قند خون دو ساعته بالاتر از ۲۰۰mg/dlپس از انجام، OGTT 75gmتشخيص ديابت قندی را مسجل می كند. اين خانم ها بايد بلافاصله تحت كنترل و درمان قرار گيرند.

يا قند دو ساعته پس از غذای بين۱۴۰mg/dlتا ۱۹۹mg/dlبه عنوان اختلال تحمل گلوكز تلقی می شود. در موارد وجود اختلال تحمل گلوكز بايد از داروهايی نظير كورتيكواستروييدها، نياسين و دوزهای بالای هيدروكلروتيازيد كه خود اختلال تحمل گلوكز ايجاد می كنند، اجتناب شود.

توصیه کلی به افرادی که مبتلا به دیابت بارداری شده اند چیست؟

این بيماران بايد حداقل به صورت سالانه از نظر قندخون ناشتا بررسی شوند. آنهايی كه در آزمايش ۶ هفته پس از زايمان آزمایش  OGTT طبيعی داشته اند هم بايد حداقل سالی يكبار از نظر قندخون ناشتا پيگيری شوند.

اين اختلال تحمل گلوكز وابسته به عملكرد سلول های جزاير پانكراس جنين در محيط داخل رحمی بوده است. در هر حال فرزندان اين بيماران نيز بايد از نظر چاقی و اختلال تحمل گلوكز پيگيری شوند.

چه مواردی در پیش بینی وقوع دیابت در آینده موثرند؟

مهم ترين مواردی كه در پيش بينی وقوع ديابت در آينده موثرند، عبارتند از:

– معيارهای تشخيصی
– مقادير قند خون و هيپوانسولينمی در بارداری كه مقادير قند ناشتای بالاتر از ۷/۲ميلي مول در ليتر خطر بالاتری دارد.
ـ ميزان قند خون بعد از زايمان
– گروه های نژادی
– سن بيمار
– تعداد موارد حاملگی
– چاقی و افزايش وزن
– سابقه فاميلی ديابت
– رژيم غذايی پركالری و به ويژه پرچربی
– ميزان فعاليت بدنی

توصیه برای پیشگیری از ابتلای بیماران دچار دیابت بارداری به دیابت نوع ۲ چیست؟

برنامه هايی كه براي پيشگيری از ابتلای بيماران دچار ديابت بارداری به ديابت نوع ۲ پس از زايمان پيشنهاد شده اند، بطور عمده عبارتند از:
– برنامه هاي آموزشی: آموزش درباره آزمايش قندخون به صورت منظم، شيوه زندگی مناسب و…
– تغيير در شيوه زندگی: پيشنهاد رژيم های غذايي مناسب و فعاليت بدنی كافی
– دارودرمانی: استفاده از قرصهای پايين آورنده قندخون با تجویز پزشک

****

منبع: برگرفته از مقاله « دیابت و بارداری» نویسندگان: اردشيرلاريجاني محمدباقر، حسين نژاد آرش

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید