بیماری یبوست، دفعی است که با احساس عدم رضایت از سوی بیمار همراه است و این احساس به تواتر دفعات دفع و یا بروز ناراحتی و مشکل در دفع برای حداقل سه ماه گذشته مربوط می شود. ناراحتی و اشکال در دفع، نیاز به زور زدن، احساس دفع سخت، احساس دفع ناکامل، دفع مدفوع خشک و نیاز به استفاده از مانورهای دستی برای خروج مدفوع را نیز شامل می گردد. 

یبوست از دیدگاه طب نوین:

بیماری یبوست از دیدگاه طب سنتی و طب نوین دلایل و درمان های مختلفی دارد.

چه عواملی باعث ایجاد یا تشدید یبوست می شود؟

از عوامل ایجادکننده یا تشدیدکننده یبوست، می توان به کم تحرکی، رژیم غذایی نامناسب، استفاده از داروهای مختلف، خصوصاً مخدرها و افسردگی اشاره کرد. یبوست می تواند عارضه همراه با اختلالات سیستمیک یا  نوروژنیک باشد و عوارضی چون بواسیر یا شقاق را به دنبال داشته باشد. بیماران اغلب تعاریف متفاوتی از یبوست ارائه می دهند:
ـ %۵۲آنان یبوست را سختی عمل دفع ذکر میکنند.
ـ %۴۴دفع مدفوع سفت؛
ـ %۳۳کاهش دفعات اجابت مزاج؛
ـ %۳۴یبوست را عدم دفع به صورت مطلوب گزارش می کنند.

یبوست مزمن چیست؟

عنوان یبوست مزمن به بیماری اطلاق می شود که از لحاظ معیارهای ROME در طی یک سال گذشته در مجموع حداقل به مدت سه ماه (به طور مداوم یا منقطع) دو علامت یا بیشتر از علائم ذیل را داشته باشد:
ـ نیاز به زور زدن بیش از حد در %۲۵از دفعات اجابت مزاج؛
ـ مدفوع سخت و کلوخی در %۲۵از موارد؛
ـ اجابت مزاج به طور ناکامل در %۲۵از موارد؛
ـ احساس پر بودن رکتوم در %۲۵از موارد؛
ـ نیاز به استفاده از مانورهای دستی مانند تخلیه با انگشت، فشاردادن کف لگن
یا داخل واژن در %۲۵موارد؛
ـ کمتر از سه بار اجابت مزاج در هفته

شایع ترین علت یبوست مزمن کدام است؟

شایع ترین علت یبوست مزمن استفاده از رژیم غذایی کم فیبر و سرشار از چربی است.

انواع یبوست مزمن:

یبوست مزمن به دو دسته اولیه (عملکردی) و ثانویه تقسیم میگردد و نوع اولیه که %۳۴موارد را به خود اختصاص می دهد، دارای سه زیر گروه است:

۱ـ یبوست با حرکات طبیعی دستگاه گوارش:

که مشکل ساختاری در بیمار وجود ندارد و عمدتاً با علائم IBSو ناراحتی و درد همراه است.

۲ـ یبوست به علت حرکت آهسته دستگاه گوارش:

که با فواصل زیاد میان دفعات دفع (معمولاً بیش از یک هفته و گاه تا سه هفته) مشخص می شود و ممکن است ناشی از مشکلاتی چون میوپاتی و یا نوروپاتی دستگاه گوارش باشد.

۳ـ یبوست به علت ناهماهنگی در دفع:

که با اشکال در خارج کردن مدفوع از آنورکتوم تعریف میگردد. این نوع یبوست ناشی از عدم هماهنگی رکتوآنال به علت انقباض نامناسب رکتوم، انقباضات متناقض آنال و یا شلشدن ناکافی آنال در هنگام دفع می باشد. بیمارانی که به این نوع از یبوست دچار هستند، معمولاً نیاز به انجام مانورهای دستی و استفاده از روش هایی چون تنقیه برای تخلیه مدفوع خود دارند. این بیماران حتی در زمانی که مدفوع نرم است یا تواتر دفع کم نیست، احساس میکنند که مدفوع آنها بیرون نمی آید و صرف مدت طولانی برای خروج مدفوع لازم است.

نکته مهم برای بیماران مبتلا به یبوست

توجه به سابقه فامیلی خصوصاً سرطان، خونریزی گوارشی، کاهش وزن، درد شدید شکمی و تغییر قطر مدفوع مهم است. اختلالاتی همچون هیپوتیروئیدی، دیابت، اختلال حس ناحیه ساکروم و اختلالات الکترولیتی باید ارزیابی شود. ناتوانی در دفع مدفوع با قوام شل، پاتوگونومنیک اختلالات کف لگن و اسفنکتر مقعدی است.

نکته در هنگام معاینه:

در معاینه شکم، باید به مواردی چون اتساع شکم، وجود مدفوع سفت در یک کولون متسع و توده شکمی توجه نمود. معاینه رکتوم در معاینه بالینی، بررسی مهمی است و باید احتمال وجود فیستول، شقاق و هموروئید را مد نظر داشت.

بیماری یبوست از دیدگاه طب سنتی ایران

یبوست از دیدگاه طب ایرانی چگونه تعریف می شود؟

از دیدگاه طب سنتی ایران، برای حفظ زندگی سالم و پیشگیری از بروز بیماری ها، رعایت اصولی ضروری است که از آن ها تحت عنوان اصول شش گانه حفظ سلامت نام برده می شود، در مورد بهداشت آب و هوا، غذا، فعالیت بدنی متعادل، خواب و بیداری، حبس و دفع مواد از بدن، و بهداشت روانی، توصیه های کاربردی و دقیقی داده شده است.

دفع در طب سنتی چگونه توضیح داده می شود؟

یکی از روش های دفع مواد زائد براز یا مدفوع است که مازاد هضم معدی می باشد و باید از بدن دفع شود.

مشخصات دفع مدفوع سالم کدام است؟

مدفوع طبیعی یا براز دارای مشخصات خاصی است:

  • اول اینکه مجتمع باشد و اجزایش متشابه باشد؛
  • در نرمی و خشکی معتدل بوده و از نظر قوام خمیری شکل باشد؛
  • مواد غذایی غیر هضم شده در آن مشاهده نشود؛
  • پس از دفع باید احساس سبکی و تخلیه کامل ایجاد شود؛
  • از لحاظ مقدار، حجم مدفوع معادل حجم غذای خورده شده طی شبانه روز و از لحاظ وزن تقریباً معادل نصف آن باشد؛
  • از لحاظ رنگ، به رنگ زرد یا قهوه ای روشن باشد؛
  • از نظر بو، نه بدبو و نه بی بو باشد؛
  • با سر و صدا و باد زیاد همراه نباشد؛
  • همراه با دفع کف نباشد؛
  • مدفوع باید یکنواخت بوده، تکه تکه نباشد؛
  • خروج مدفوع باید به راحتی و ارادی باشد؛
  • هنگام دفع، نباید سوزش مقعد ایجاد شود.

۳ـ علل پیدایش یبوست از منظر طب سنتی چیست؟

در طب سنتی از یبوست با عناوینی مثل «حصر»، «عقل بطن» و «قبض شکم» نام برده میشود و برای آن علل متعددی ذکر میگردد:

الف: علل عملکردی :

در صورتی که قوه دافعه ضعیف باشد، دفع مدفوع به خوبی صورت نمی گیرد. گاهی دافعه قوی است، اما میزان صفرا کم بوده، لذا تحریک لازم را جهت دفع ندارد؛ در این حالت معمولاً رنگ مدفوع کمرنگ تر از حد انتظار است. هاضمه ضعیف است، لذا مواد غذایی بیش از حد انتظار در معده و امعا می ماند و نشانه این ضعف هضم، زیادی نفخ و ریح در شکم است.

ب: سایر علل :

  1. گاهی به دلیل زخم و جراحت در امعا یا مقعد، طبیعت میلی به دفع ندارد. مخلوط شدن بلغم با مدفوع که در این صورت خروج بلغم را حین دفع داریم.
  2. از بین رفتن حس روده ها به علت غلبه سوء مزاج سرد بر آنها.
  3. خشکی مدفوع استعمال غذاهایی با مزاج خشک، مثل انواع سرخ کردنی ها و غذاهای دوایی و دواهای غذایی که خشکی مزاج می دهد؛ داروهایی مثل مخدرها که موجب خشکی مزاج می شود؛
  4. زیادی خلط سودا در بدن؛
  5. فعالیت شدید که تحلیل زیادی به همراه دارد و موجب تعریق بیش از حد می شود؛
  6. افراط در مقاربت مخصوصاً هنگامی که آمیزش با شکم سیر انجام شود؛
  7. افزایش حرارت بدن خصوصاً در جگر که جذب رطوبت کرده سبب خشکی مدفوع می شود؛
  8. استعمال مدرات و معرقات؛
  9. در مواردی نیاز بدن به غذا بیشتر می شود و مقدار بیشتری از آن جذب میشود، مانند بارداری.

نکته:درمان یبوست در طب ایرانی بسته به علت یبوست باید صورت بگیرد.

****

منبع: برگرفته از مقاله یبوست در بارداری از دیدگاه طب سنتی ایران از فصلنامه تاریخ پزشكي سال نهم، شماره سی ام، بهار ۱۳۹۳ نویسنده: دکتر مژگان تن ساز و همکاران

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید