خواب و بیداری یکی از اصول مهم حفظ سلامتی در طب ایرانی (حفظ الصحه) است. بر همین اساس کلیه شرایط خواب مناسب و کافی در منابع طبی ذکر شده است. برای شناخت این شرایط نیاز است که اهمیت و مفهوم خواب برای حفظ سلامتی و همچنین زمان های مناسب خواب از منظر منابع طبی بررسی شود. در ادامه به بررسی و شناخت بهترین زمان خواب و بیداری از منظر طب ایرانی، می پردازیم.

چه مدت بخوابیم؟

خواب معتدل بین ۶ تا ۱۰ ساعت است. کمتر از ۶ و بیش از ۱۰ ساعت غلط است.

میزان خواب مورد نیاز هر فرد چگونه مشخص می شود؟

میزان خواب بستگی به سن و مزاج دارد.

میزان خواب براساس مزاج:

نوزادان که رطوبت بیشتری دارند بیشترین میزان خواب را دارند و در بزرگسالان هرچه مزاج فرد مرطوب تر باشد بیشتر می خوابد. فرد گرم و خشک ۶ ساعت خواب نیاز دارد و پس از ۶ ساعت با نشاط است ولی فرد سرد و تر به ۱۰ ساعت خواب طبیعی نیاز دارد و پس از ۶ ساعت خواب احساس کسالت می کند. 

میزان خواب بر اساس سن:

هرچه سن افزایش می یابد چون مزاج خشک تر می‌شود از رطوبت بدن کاسته می‌شود و میزان خواب کم تر میشود.

چون مزاج افراد در سنین مختلف متفاوت است پس خواب افراد در سنین مختلف نیز با هم فرق دارد و افراد همچنین چون مزاج های متفاوت دارند، خواب افراد نیز بر اساس مزاج با هم متفاوت است.

 

روش تشخیص میزان خواب مورد نیاز برای هر فرد چگونه است؟

برای تشخیص میزان خواب مناسب هر فرد، باید از فرد سوال شود پس از خواب شبانه وقتی بیدار می شود احساس خوب و نشاط دارد یا نه؟ آیا برای احساس سرحالی از موادی مثل چای و قهوه استفاده می‌کند یا نه؟

چه زمانی از شبانه روز برای خوابیدن مناسب‌تر است؟

اگر فردی ساعت ۱۰ شب تا ۵ صبح بخوابد (یعنی ۷ساعت) حدود ساعت ۱ شب میزان آندروفین ها و انکفالین های ترشح شده که در طول روز منجر به راحتی عضلانی می‌شود اما اگر ساعت ۱۲ شب بخوابد و ساعت ۱۰ صبح فردا بیدار شود، (۱۰ ساعت خواب) ترشح آندروفین ها و انکفالین ها به اندازه کافی نخواهد بود و آرامش عضلانی کافی نخواهد داشت پس هر چه فرد دیرتر به خواب برود و خواب صبح بیشتر به درازا بکشد احساس خستگی و کوفتگی عضلانی بیشتری دارد.

این اتفاق در تعطیلات آخر هفته می‌افتد و فرد با وجود خواب بیشتر احساس خستگی می کند.

چرا عادت خوابیدن هر فرد اهمیت دارد؟

این نکته مهم است که خوابیدن به عادت فرد بستگی دارد اگر فردی سال ها ساعت ۱۲ شب خوابیده است باید این عادت را بسیار به تدریج تغییر داد مثلاً هر هفته به مدت ۳۰ دقیقه زمان خواب خود را جلو بیاورد تا به تدریج عادت صحیح پیدا کند.

بهترین زمان خواب شبانه چه زمانی است؟

بهترین زمان خواب در شبانه روز، از اوایل شب تا زمان بین الطلوعین است (بین اذان صبح تا طلوع آفتاب) که باعث ایجاد نشاط و سرور در فرد می شود.

در تابستان از ساعت ۹ شب تا اذان صبح در زمستان خواب بیشتر از تابستان است.

خواب REM (خواب با سرعت حرکت سریع چشم) چیست؟ 

در یک خواب ۸ ساعته، ۹۰ دقیقه خواب REM  وجود دارد که قسمت مهم آن در نزدیک صبح اتفاق می‌افتد. خواب دیدن نیز در این زمان اتفاق می‌افتد و رویای صادقه نیز نزدیک صبح اتفاق می‌افتد. اگر خواب REM زیاد شود ایجاد بیماری می‌کند یکی از علائم افسردگی افزایش این نوع خواب می باشد و یکی از مکانیسم های عمل ضد افسردگی سه حلقه ای کاهش مدت زمان خواب REM است و کاهش زمان خواب REM، افراد را دچار بی خوابی و خستگی نمی کند. اگر زمان خواب و بیداری فرد تنظیم شود و زمان بیداری در هنگام بین الطلوعین (اذان صبح) باشد خود به خود قسمت زیادی از خواب  REM کاهش می یابد و برای درمان افسردگی بسیار مناسب است.

زمان اذان صبح در طول سال با در نظر گرفتن تغییرات ناشی از حرکت وضعی و انتقالی زمین زمان ثابتی است و بیدار شدن هر روز صبح سر یک موقع بهترین حالت خواب و بیداری است.

توصیه حکما در مورد خواب در تابستان چیست؟

چون مدت زمان خواب شب در زمستان طولانی تر از خواب در تابستان است حکمای طب سنتی توصیه کردند که در طول روز تابستان فرد خواب قیلوله انجام دهد. (خواب قیلوله قبل از اذان ظهر و حداکثر ۳۰ دقیقه است).

اسامی انواع خواب ها 

خواب قبل از ظهر: (قیلوله) (خواب مفید برای سلامتی)

زمان هایی که بهتر است حذف شود.

خواب  سپیده دم: (عیلوله)

خواب پس از طلوع آفتاب: (فیلوله)( باعث ایجاد اشکال و نقص در حواس بدن می شود)

خواب عصر: (حیلوله) 

خواب غروب: (غیلوله)به خواب غروب (قبل از غروب آفتاب خواب هلاکت) گفته می‌شود. 

خواب در این زمان ها مناسب نیست و باعث آسیب می گردد. به ویژه اگر فردی به این خواب ها عادت داشته باشد.

در هر بیماری با هر شکایتی که مراجعه می‌کند اولین سوال این است که : آیا روز می خوابد یا نه؟ اگر فردی روزها می خوابد باید به تدریج این عادت را ترک کند، هیچ خوابی جایگزین خواب شب نمی شود. سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد افرادی که در شب کار می‌کنند بیشتر در معرض ابتلا به سرطان هستند.

فاصله خواب با غذا خوردن چگونه باید باشد؟

بهترین زمان این است که غذا از سر معده گذشته باشد و داخل معده (قعر معده) جای گرفته باشد و نشانه آن، سبکی سر معده است و حداقل زمان یک ساعت پس از خوردن غذا است. خواب در حالت گرسنگی و خالی بودن مفرط معده نیز ممنوع است به ویژه اگر شب ها شام نخورد بسیار غلط است.

تاثیر نخوردن شام چیست؟

چون روح طبی و حرارت در طول خواب شب به درون بدن رفته تا غذا هضم کند اگر غذایی وجود نداشته باشد رطوبات داخلی معده و سایر رطوبات طبیعی بدن را هضم می‌کند و فرد دچار ناراحتی معده و درد معده صبحگاهی می شود. بهتر است و شب شام بخورد حتی اگر شام سبک باشد، میوه جایگزین غذا نیست ولی از اینکه فرد گرسنه بخوابد بهتر است.

 

****

 

منبع: برگرفته از کتاب «مبانی طب ایرانی ویژه پزشکان عمومی» مقاله خواب و بیداری نویسنده: «خانم دکتر مقیمی»

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

 

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید