امروزه به مسئله آب و هوا و به معضل آلودگی هوا به طور ویژه توجه می شود. گرچه به موضوع آلودگی هوا و تدابیر طب ایرانی در کنترل و کاهش اثرات آن بر سلامتی و سایر مباحث در این زمینه بسیار پرداخته شده است اما اهمیت آب و هوا از دبدگاه طب ایرانی برای تنفس، جایگاه آن در طب سنتی ایران به عنوان یکی از شش اصل مهم حفظ سلامتی در طب ایرانی (سته ضروریه) ناگفته مانده است. 

ای آن که تو را نیست بقا جز به هوا           در غیر هوا مگیر جایی ماوا

         لیکن نه چنان هوا که ناصاف بود            زیرا که هوای صاف جان راست غذا

 

هوا یکی از مهم ترین عوامل محیطی است که بدن انسان و دیگر موجودات زنده با آن در حالت تبادل دائمی است و یکی از پر اهمیت ترین اصول سته ضروریه می باشد. صحبت از ضرورت وجود هوا شاید اضافه گویی باشد چرا که بدیهی است که بدون آن شعله حیات انسان در دقایق اندک خاموش می شود اما این بدان معنی نیست که انسان باید برای ادامه حیات به تنفس در هر هوایی تن دهد بلکه باید درباره کیفیت مسئله‌ای که تا این اندازه با زنده ماندن و سالم زیستن انسان که هدف اصلی بحث ماست ارتباط تنگاتنگ دارد گفت و گو کرد.

چرا توجه به هوا برای طب ایرانی اهمیت دارد؟

علی بن عباس اهوازی در «کامل صناعه» می نویسد : «طبیب باید به حالات مختلف هوا در زمان های مختلف و در مکان های متفاوت آگاه باشد و اسبابی که باعث تغییرات در هوا می شود را بداند» این آگاهی او را قادر می سازد که دیدگاهی صحیح در رابطه با بیماری های ایجاد شده در فصول و زمان‌های مختلف سال و در شهرها و نواحی مختلف آب و هوایی داشته باشد چرا که گاهی هوایی با ویژگی‌های خاص برای مردم یک منطقه مفید و برای مردم منطقه ای دیگر مضر است به این ترتیب طبیب با توصیه های مناسب در رابطه با اصلاح هوا و احیاناً تغییر محل سکونت افراد می‌تواند از بیماری‌های احتمالی آینده جلوگیری کند و نیز اگر با بیماری ناشی از نامناسب بودن هوا مواجه شد در درمان آن متحیر نخواهد ماند و بهترین روش مداوا را برخواهد گزید پس آگاهی به ویژگی ها و حالات هوا در طب و تاثیر آن در بدن انسان برای طبیب جزء واجبات محسوب می گردد.

کلام امام رضا (ع) در مورد اهمیت توجه به وضعیت هوا

امام رضا رضا علیه السلام نیز در این باره می فرمایند:

« قوت افراد تابع مزاج بدن آن هاست و مزاج نیز تابع هواست و به سرعت تغییر هوا تغییر می کند.»

نظر حکمای طب سنتی در مورد تنفس

هدف از تنفس فراهم کردن اکسیژن برای بافت های بدن و برداشت دی اکسید کربن از آن است و در واقع هوا بر بدن تاثیر شیمیایی دارد. حکمای طب ایرانی در گذشته تنفس را به عنوان دریافت هوای پاک و خنک از طریق جمیع منافذ بدن به ویژه منافذ بینی و دهان که اتصال به ریه و شرایین دارند و خروج بخارات حاوی فضولات بیان می نمودند. به عقیده آنها هوای پاک و خنک خارجی به دنبال ورود به بدن بر روح و حرارت غریزی تاثیر گذاشته و جایگزین بخارات گرم حاوی مواد دفعی بدن شده و این بخارات به کمک بازدم از بدن خارج می شود.

چگونه از هوا به عنوان خنک کننده در بدن استفاده می شود؟

هوا به عنوان یکی از ارکان چهارگانه دارای دو کیفیت گرمی و تری است، ممکن است این پرسش پیش بیاید که با وجود کیفیت گرمی که در هوا وجود دارد، چگونه از آن به عنوان خنک کننده در بدن استفاده می شود؟! پاسخ این است که گرمای هوا در مقایسه با گرمای روح و حرارت غریزی کمتر است و به همین خاطر در خنک کردن بدن نقش دارد و اگر راه ورود هوا به بدن بسته شود یا هوایی که وارد بدن می شود از کیفیت معتدل و مناسب خود خارج شده باشد بخارات زائدی که از فعل و انفعالات واکنش‌های بدن حاصل شده و در بدن تجمع یافته اند دیگر یا راه خروج ندارند و یا با هوای مناسب جایگزین نمی‌شوند، بنابراین مزاج روح و حرارت غریزی فاسد می‌شود و این فساد به همه بدن سرایت می‌کند زیرا روح و حرارت غریزی پایه‌های حفظ تعادل و سرپا نگه داشتن جسم انسان هستند.

اگر روح با مزاج شایسته و متناسب خود در بدن وجود داشته باشد نیروهایی که باید به بخش‌های مختلف بدن ببرد با آغوش باز می پذیرد و در راه رسیدن این نیروها زود خسته و ناتوان می شود . ولی وقتی بخارات و مواد زائد حاصل از فعل و انفعالات اعضای بدن مانند گرد راه بر پیراهنش نشست و وجودش را آلود باید هوای تازه و خنک وجود داشته باشد تا روح خسته، نفسی تازه کند و گرد راه از بدن بتکاند و دوباره شاداب و سرحال به انجام وظیفه بپردازد و از سوی دیگر این هوا است که روح را در مسیر نیرو رسانی همراهی و بدرقه میکند تا روح به خوبی در بخش‌های مختلف بدن نفوذ کند. پس همراه و همنشین روح در این کار باید از کیفیت مناسبی برخوردار باشد.

حرارت غریزی یا حرارت اولیه بدن نیز با وجود هوای تازه و پاک جان دوباره می گیرد و بدن را متعادل و سر زنده نگاه می دارد و هوای آلوده ونامناسب روح و حرارت غریزی را رنجور و ناتوان و بدن را بیمار میکند.

 

****

منبع: برگرفته از کتاب «هوا مجموعه کتاب های سلامت بر پایه سبک زندگی ایرانی اسلامی» نویسنده: دکتر غلامرضا کردافشاری، دکتر حوریه محمدی کناری، دکتر محمود خدادوست، دکتر مریم مقیمی»

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون 

 

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید