در درمان نفخ دو هدف کلی وجود دارد . هدف اول و مهمتر، آن است که مانع تولید نفخ شده  و هدف دوم تحلیل و از بین بردن عامل ایجاد نفخ یعنی ریح تولید شده است. در اکثرموارد برای درمان کامل نفخ باید به هر دو هدف دست یافت.
در طب ایرانی، اساس درمان بر قطع سبب بیماری استوار است و تا زمانی که عامل ایجاد نفخ از بین نرود، درمان تحلیل نفخ، مشکل بیمار را برطرف نمیکند بنابراین توصیه به برخی گیاهان ضد نفخ که توسط برخی پزشکان، به ویژه پزشکان زمینه گیاه درمانی فعالیت می کنند، نمی تواند به طور ریشه ای بیماری را بهبود بخشد و فقط موجب کاهش موقت علائم خواهد شد. هرچند که اینگونه توصیه ها گاهی نیز می تواند به علت عدم توجه به اسباب ایجاد کننده نفخ، موجب افزایش مشکلات بیمار شود.
باید تأکید شود که برای عملکرد صحیح دستگاه گوارش وجود حرارت کافی ضروری و اساسی است و کاهش آن، اثر بسیار مهمی در ایجاد اختلال هضم و نفخ دارد. بر این اساس، یکی از اصول درمانی نفخ، بالا بردن حرارت معده است.
حُکَما توصیه های بسیاری برای بالا بردن حرارت غریزی و از جمله حرارت معده نموده اند. مهمترین این توصیه ها، رعایت تدابیر حفظ الصحه یا به عبارت دیگر داشتن سبک زندگی سالم است که اثرات قابل توجهی در حفظ و افزایش حرارت غریزی بدن دارد.
نکات ضروری برای حفظ الصحه در طب ایرانی به تفصیل در منابع و آثار اصيل طب ایرانی بیان شده است که مطالعه و عمل دقیق به آنها توصیه می شود؛  چرا که بدون رعایت آنها رسیدن به سلامتی کامل امکان پذیر نخواهد بود. جهت کسب اطلاعات بیشتر به قسمت تدابیر حفظ سلامتی مراجعه نمایید.
رعایت تدابیر خوردن و آشامیدن
از میان «سته ضروریه» (عوامل شش گانه ی تعیین کننده ی صحت و مرض) رعایت نوع غذا و نحوه ی غذا خوردن از اهمیت خاصی برخوردار است که باید برای تقویت هاضمه و کاهش نفخ، رعایت دقیق آنها را مد نظر قرار داد. جهت کسب اطلاعات بیشتر به قسمت تدابیر خوردن و آشامیدن مراجعه نمایید. علاوه بر موارد مذکور، نوشیدن آب سرد به ویژه آب یخ موجب کاهش حرارت غریزی معده به خصوص در افراد با مزاج سرد می گردد که باید از آن به شدت پرهیز نمود. در منابع طب ایرانی خوردن آب سرد خصوصا در حالت خالی بودن معده و نیز بعد از فعالیت های شدید بسیار مذمت شده است. جهت کسب اطلاعات بیتشر در مودر مضرات نوشیدن آب سرد به قسمت تدابیر خوردن و آشامیدن مراجعه نمایید.  همچنین پرهیز از پرخوری و کم کردن غذای مصرفی یکی از شاه کلیدهای درمان نفخ است.
ورزش
ریاضت یا ورزش از اصول دیگر حفظ الصّحه در طب ایرانی است که انجام آن به طور صحیح قطعا در تقویت حرارت غریزی مؤثر خواهد بود. ورزش نه تنها با تجدید یا انتعاش حرارت غریزی به تقویت معده کمک می کند بلکه با دفع رطوبات زائد بدن و معده، در بیماران با معده سرد و تر، کمک بسیار مؤثری در رسیدن به اعتدال مزاج معده می کند. بنابراین برای درمان نفخ ناشی از برودت و ضعف هاضمه انجام ورزش یک ضرورت اساسی است که بی توجهی به آن چنان لطمه ای به سلامتی می زند که با هیچ غذا یا دارویی نمی توان آن را جبران نمود.
یکی از تدابیری که برای کاهش نفخ در طب ایرانی توصیه می شود گرم نگهداشتن شکم است. گرم کردن شکم به روشهای مختلف مخصوصا با تکمید(گذاشتن چیزی گرم بر روی اعضای بدن) برگ شوید یا سبوس گندم و نمک می تواند به کاهش نفخ کمک کند. همچنین توصیه شده است که از خوابیدن بدون روانداز که موجب سردی بدن و شکم می شود پرهیز کرد.
همانطور که بارها ذکر شد رعایت سبک زندگی سالم خصوصا رعایت آداب و غذا خوردن، برای درمان نفخ از امور بسیار مهم و ضروری است و به جهت تاکید رعایت آنها خلاصه ای از مطالب مذکور در ذیل ارائه می شود:

  • صرف غذا فقط هنگام گرسنگی واقعی
  • جویدن کامل غذا
  • رعایت نظم زمانی غذا خوردن
  • پرهیز از غذا خوردن قبل از هضم غذای قبلی
  • پرهیز از پرخوری
  • پرهیزاز خوردن غذاهای مختلف در یک وعده غذایی
  • پرهیز از مصرف میوه و سالاد همراه غذا
  • پرهیز از لقمه های بزرگ
  • عدم مصرف مایعات بین غذا تا یک ساعت بعد از آن
  • خوشبو و آراسته بودن غذا
  • پرهیز از غذا خوردن به صورت ایستاده و حین فعالیت فیزیک
  • نشستن صحیح موقع غذا خوردن
  • سکون و آرامش بعد از غذا
  • راه رفتن مختصر بعد از غذا
  • تمرکز و توجه به غذا حین غذا خوردن
  • لذت بردن از غذا .
  • پرهیز از استرسهای روحی روانی
  • عدم مداومت بر یک نوع غذا
  • رعایت زمان خواب و داشتن خواب مناسب و کافی
  • توجه به زمان دفع
  • پرهیز از خوردن غذاهای غليظ
  • پرهیز از خوردن غذاهای با رطوبت زیاد
  • پرهیز از خوردن غذاهای نفاخ
  • پرهیز از خوردن غذای بدبو و بد طعم

تقویت هاضمه
از اصول دیگر درمان نفخ در طب ایرانی، تقویت هاضمه است. هرچند که رعایت صحیح حفظ الصحه خود موجب افزایش غریزی کل بدن و معده میشود استفاده از برخی غذاهای خاص و داروها برای تقویت هاضمه توصيه شده است که مرباجات مقوی معده یکی از این موارد است که مهمترین آنها عبارتند از:مربای گل سرخ، مربای آمله، مربای به، مربای سیب، مربای بالنگ، مربای پوست پرتقال و نارنج، مربای پوست پسته توصیه می شود که بیشتر از جرم میوه این مرباها استفاده شود .
 
منبع: کتاب (نفخ و راهکارهای آن در طب ایرانی ) نویسنده : دکتر رسول چوپانی عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
ویرایش: ریحانه مجاهدی

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید