بی خوابی یکی از بیماری ها یا مشکلات شایع برای بسیاری از افراد در سنین مختلف می باشد. دلایل ایجاد آن می تواند به تغییرات سبک زندگی و یا به مشکلات مزاجی و بیماری فرد مرتبط باشد.در مورد علل و اسباب ایجاد بی خوابی و همچنین عوارض بی خوابی در طب سنتی ایران تحت عنوان سهر سخن گفته شده است. در ادامه به بررسی علل این مسئله می پردازیم:

بی خوابی یا سهر در طب ایرانی چگونه تعریف می شود؟

به افراط در بیداری و خروج آن از حالت طبیعی «سهر» اطلاق می گردد. که معادل بی خوابی در طب کلاسیک است و به صورت خواب ناکافی که منجر به اختلال در افعال روزانه (مثل تمرکز) و تشدید شرایط جسمی و روحی (همچون اختلالات خلقی و اضطرابی ، گوارشی، فشارخون) با وجود فرصت و فضای مناسب برای خوابیدن رخ می دهد تعریف می شود.

تقسیم بندی انواع بی خوابی در طب ایرانی

سهر در طب ایرانی در ذیل امراض دماغی ذکر شده و در طب کلاسیک عمدتاً در سه حیطه نورولوژی، سایکولوژی و طب کار مورد ارزیابی قرار می گیرد.

 انواع بی‌خوابی از دیدگاه طب ایرانی شامل:

۱: اختیاری

  • شغلی به ویژه اگر مزاج دماغ خشک باشد مثل بیداری ضروری برای حراست از چیزی یا در سفر
  • تقلیل غذا به قدری که دماغ خشک و خواب کم شود.
  • ازدیاد غذا به حدی که قادر به حمل آن نبوده و بیداری غالب شود.

۲: غیر اختیاری

  • عرض صحی هم و ترس و شادی و فکر که گاهی با گرم کردن دماغ سبب خواب می شوند ولی اکثرا سبب بیداری می گردند.
  • مرضی

بی خوابی به چه شرایطی گفته می شود؟

بی‌خوابی یکی از شایع ترین اختلالات خواب محسوب می شود این شیوع ۱۰ تا ۳۵ درصد عنوان شده است که در خانم ها و افراد مسن، افراد با شیفت کاری، مبتلایان به اختلالات روانپزشکی به ویژه خلقی و اضطرابی، افراد مجرد، افراد با تحصیلات و وضعیت اجتماعی اقتصادی پایین و سندروم پای بی قرار بیشتر دیده می‌شود اما در طب ایرانی شیوع نوعی از بی خوابی که از رطوبت بورقی ایجاد می شود را در افراد مسن ذکر می کند.

به طور کلی می توان علل بی خوابی را به سه دسته تقسیم کرد:

۱: اختیاری

اسباب محیطی: در کتاب قانون به شغل و در کتاب شرح الاسباب به روشنایی محیط اشاره شده است.

تغذیه : تقلیل یا ازدیاد غذا و در کتاب شرح الاسباب آنچه منفخ و مشوش خلط است بی خوابی در نظر گرفته شده است.

۲: غیر اختیاری

امراض نفسانی: هم و ترس و شادی و فکر از جمله اعراض نفسانی موثر بی خوابی برشمرده شده اند.

۳: مرضی

شامل سوء مزاج که علاوه بر آن در کتاب شرح الاسباب ورم سوداوی یا سرطان ناحیه دماغ نیز بیان شده است.

علل هر سبب خارجی یا داخلی در بی خوابی چیست؟

۱: سوء مزاج خشک ساده دماغ ،گرم و خشک ساده دماغ، مادی سوداوی دماغ، گرم و خشک یا صفراوی دماغ و یا رطوبت بو رقیه دماغ

۲: تب با رساندن بخارهای عفنه (گندیده) به سر

۳: درد با از بین بردن افعال از جمله افعال تنفس که در نتیجه خواب را هم مختل می کند

۴: امتلاء یا سوء هضم و آنچه منفخ و مشوش خلط است

۵: ورم سوداوی یا سرطان ناحیه دماغ

علائم و نشانه های بی خوابی چیست؟

علائم سوء مزاج خشک دماغ:

سبکی سر و حواس، خشکی چشم و زبان و سوراخهای بینی، عدم احساس گرما در سر و بی خوابی است. در حالی که در سوء مزاج گرم و خشک علاوه بر علائم فوق التهاب و سوزش سر و عطش و بی‌خوابی شدید تر دیده می‌شود.

علائم غلبه سودا در نوع سوء مزاج مادی سوداوی:

تشویش خواب و ترسیدن در خواب و اضطراب بیدار شدن و بی خوابی و علائم غلبه سودا در نوع سوء مزاج مادی سوداوی دیده می‌شود .

علائم غلبه صفرا در سوء مزاج صفراوی:

عدم رطوبت سوراخ‌های بینی و چرک آمدن از چشم و کمی احساس سنگینی در سر و سریع بیدار شدن و از خواب جهیدن در نوع رطوبت بورقیه دماغی دیده می‌شود.

سایر علائم همراه بیخوابی

از سایر علائم همراه بیخوابی می توان به درد، فکر زیاد و تب (علامت عینی) اشاره کرد که خود می تواند از علل بی خوابی نیز باشد.

دستورات بهداشتی یا حفظ صحت برای رفع بی خوابی چیست؟

در سوء مزاج خشک دماغ:

  • غذای مرطوب مثل گوشت مرغ، جوجه کبوتر، بزغاله که با کدو، اسفناج، برگ کاهو، شیر و خشخاش پخته شده باشد.
  • استحمام به آب شیرین نیم گرم بعد از هضم غذا توصیه می شود.
  • پرهیز از فکر کردن، جماع یا نزدیکی، خسته شدن،
  • ماساژ کف پا و همچنین ورزش کردن و حمام بعد از آن توصیه شده است.

برای تکمیل درمان مراجعه به متخصص طب ایرانی توصیه می گردد.

 

****

منبع: برگرفته از کتاب : درسنامه طب ایرانی مبتنی بر شواهد تالیف گروه نویسندگان

تهیه و تنظیم: فهیمه آرون

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید